Chùa cổ 350 năm tuổi lưu giữ bộ kinh độc nhất vô nhị tại Việt Nam

Chùa cổ gần 350 tuổi

Ẩn mình bên đồi Long Bích, chùa cổ Thập Tháp không chỉ là một ngôi cổ tự gần 350 năm tuổi, mà còn là nơi lưu giữ những lớp trầm tích văn hóa hiếm có của vùng đất Gia Lai.

Chùa tọa lạc tại phường An Nhơn Bắc, tỉnh Gia Lai (trước đây thuộc thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định), do Thiền sư Nguyên Thiều khai sơn năm 1677. Từ buổi đầu hình thành, nơi đây đã gắn với hành trình lan tỏa Phật giáo vào Đàng Trong, trở thành một trong những điểm tựa tinh thần của cộng đồng người Việt trên vùng đất mới.

Thế đất của chùa mang nhiều tầng ý nghĩa. Phía sau tựa vào đồi Long Bích, nơi còn lưu dấu phế tích tháp Chăm; phía trước hướng về không gian từng là kinh thành Đồ Bàn; bên cạnh là dòng sông Quai Vạc lặng lẽ chảy qua. Trong khuôn viên chùa, những nền tháp cổ, mảng đá trang trí và 4 giếng vuông bằng đá ong của người Chăm vẫn hiện diện, như những mảnh ghép còn sót lại của một giai đoạn giao thoa Chăm – Việt kéo dài qua nhiều thế kỷ.

Tồn tại hơn 3 thế kỷ, chùa trải qua nhiều biến động, hư hại và được trùng tu nhiều lần, song vẫn giữ nguyên được kiến trúc truyền thống. Từ mái ngói âm dương đến những cột gỗ lớn ở chánh điện hay những bức bình phong, tượng linh thú đều được giữ nguyên trạng toát lên vẻ rêu phong cổ kính. Nhờ vậy, chùa vừa giữ giá trị tâm linh, vừa thu hút phật tử và du khách.

Theo hồ sơ di tích, chùa cổ Thập Tháp có 4 khu vực chính gồm chính điện, phương trượng, đông đường và tây đường, liên kết qua sân nội tự. Năm 1990, công trình được công nhận là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia.

Bộ kinh độc nhất vô nhị

Giá trị của chùa không dừng lại ở kiến trúc. Nơi đây còn lưu giữ một bộ Đại tạng kinh Gia Hưng hay Gia Hưng tạng được giới nghiên cứu đánh giá là “độc nhất vô nhị” tại Việt Nam.

Theo TS Nguyễn Tô Lan, Viện Hàn lâm KH&XH Việt Nam, bộ kinh hiện còn tương đối nguyên vẹn, được truyền lại từ cách đây khoảng 300 năm. Trong bối cảnh nhiều bộ kinh Hán văn từ thời Lý – Trần đã thất truyền, sự tồn tại của Gia Hưng tạng tại chùa Thập Tháp trở nên đặc biệt hiếm quý.

Bộ Đại tạng kinh này vốn được khắc in tại Trung Quốc trong gần một thế kỷ, từ thời Vạn Lịch nhà Minh đến Khang Hy nhà Thanh. Khác với các bộ kinh do triều đình bảo trợ, Gia Hưng tạng được hình thành từ sự đóng góp của tăng sĩ và cư sĩ, phản ánh xu hướng xã hội hóa trong việc lưu truyền kinh điển Phật giáo.

Khảo sát cho thấy bộ kinh lưu giữ tại chùa gồm 1.377 tập, bao quát nội dung của 479 bộ kinh, luật, luận, ngữ lục và sử truyện Phật giáo.

“Đây là bộ kinh toàn vẹn nhất, duy nhất tại Việt Nam do đó chúng tôi còn gọi bộ Gia Hưng tạng tại chùa Thập Tháp là độc nhất vô nhị”, bà Lan nói.

Không chỉ dừng ở việc lưu giữ kinh sách, chùa Thập Tháp còn bảo tồn hệ thống mộc bản phục vụ in ấn với 833 ván khắc, tương ứng 1.409 mặt khắc, có niên đại kéo dài từ thế kỷ 17 đến đầu thế kỷ 20. Những ván khắc này cho thấy nơi đây từng là một trung tâm in ấn, truyền bá Phật giáo quan trọng của khu vực Nam Trung bộ.

Theo TS Võ Minh Hải, Trường ĐH Quy Nhơn, Gia Hưng tạng không chỉ là một bộ sưu tập thư tịch quý hiếm mà còn là một “hệ tri thức sống”, phản ánh sự tương tác giữa văn bản, thực hành tôn giáo và các mạng lưới xã hội. Trong bối cảnh nhiều tư liệu cổ bị thất tán, bộ kinh này có thể xem như một lớp “trầm tích văn hiến”, góp phần soi sáng lịch sử Phật giáo Việt Nam.

Từ góc độ quản lý, TS Nguyễn Huỳnh Huyện, Phó trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy Gia Lai, cho rằng việc bảo tồn cần đi cùng phát huy giá trị. Theo đó, cần sớm số hóa toàn bộ bộ kinh, đồng thời đẩy mạnh nghiên cứu chuyên sâu nhằm làm rõ hơn giá trị lịch sử, văn hóa và học thuật.

Khi những giá trị ấy được đánh thức đúng cách, chùa Thập Tháp không chỉ là một di tích cổ, mà còn có thể trở thành điểm dừng chân giàu chiều sâu trong hành trình khám phá Phật giáo và lịch sử vùng đất Nam Trung bộ.