Tên lửa của Iran (Ảnh: IRIB).
Khi Iran đồng ý một lệnh ngừng bắn kéo dài 2 tuần chỉ vài giờ trước khi Tổng thống Donald Trump tuyên bố sẽ tung ra các đòn tấn công mới, cả 2 bên đều tuyên bố đã chiến thắng.
Mỹ và Israel với sức mạnh quân sự kết hợp áp đảo đã gây thiệt hại cho Iran về cơ sở hạ tầng quân sự, nhân lực. Theo phía Mỹ, thiệt hại mà Iran đối mặt sẽ khiến nước này khó phục hồi trong một thời gian dài.
Đạt được mục tiêu cốt lõi
Bất chấp điều đó, Tehran bước ra khỏi 38 ngày xung đột với Mỹ và Israel với việc đạt được mục tiêu cốt lõi: Tồn tại. Thêm vào đó, họ còn giành được 2 lợi thế chiến lược tiềm năng: kiểm soát eo biển Hormuz và thiết lập một mức răn đe mới đối với các cuộc tấn công quy mô lớn từ đối thủ lâu năm.
Bất chấp tổn thất quân sự lớn, sự kiểm soát của Iran đối với tuyến đường thủy vận chuyển khoảng 20% lượng dầu xuất khẩu toàn cầu sẽ khó sớm bị phá vỡ nếu Tehran không có được sự nhượng bộ từ phía đối thủ.
Chiến thuật phi đối xứng của Tehran được tính toán kỹ lưỡng nhằm bù đắp trước ưu thế quân sự áp đảo của Mỹ và Israel, đồng thời gây áp lực lên Washington.
“Những gì Iran làm, một cách có hệ thống và có chủ đích, là gây tổn hại đến nền kinh tế Mỹ”, Alex Vatanka, chuyên gia Iran tại Viện Trung Đông, nói, khi Tehran đóng eo biển Hormuz và đẩy giá dầu toàn cầu tăng vọt và khiến “cuộc chiến được cảm nhận thấy ngay tại Mỹ”.
Vì vậy, ông cho rằng: “Tôi không nghĩ ông Trump sẽ thử lại điều đó” dù lệnh ngừng bắn vẫn còn khá mong manh và có nguy cơ đổ vỡ bởi nhiều yếu tố bất đồng giữa 2 bên.
Đáng chú ý hơn là việc Tehran khẳng định sẽ tiếp tục kiểm soát eo biển Hormuz. Ngoại trưởng Abbas Araghchi hứa hẹn tàu thuyền sẽ được “đi lại an toàn” trong 2 tuần đàm phán với Mỹ, nhưng chỉ khi di chuyển “phối hợp” với lực lượng vũ trang Iran và “có tính đến các hạn chế kỹ thuật”.
Ông cảnh báo rằng nếu các cuộc tấn công nhằm vào Iran tái diễn, nước này sẽ nối lại hoạt động quân sự. Vào ngày 8/4, một số tàu neo đậu đã nhận được thông điệp vô tuyến từ lực lượng Iran rằng họ vẫn cần sự cho phép của Tehran để đi qua eo biển hẹp này.
Hormuz thành “vũ khí răn đe”
Hàm ý là rất rõ ràng: Iran quyết tâm sử dụng quyền kiểm soát dòng chảy dầu từ vịnh Ba Tư như một đòn bẩy đối với Mỹ trong bối cảnh nước Tehran tìm cách tái thiết sau mối đe dọa lớn nhất đối với sự tồn tại của mình trong nhiều năm qua.
Cuộc chiến gây ra nhiều thiệt hại cho Iran trên nhiều phương diện, không chỉ là về nhân lực, cơ sở hạ tầng, tiềm năng quân sự. Các cuộc tấn công vào mục tiêu của Mỹ tại các nước Ả rập và việc hạn chế tuyến đường vận tải dầu khí đã làm rạn nứt quan hệ khu vực giữa Iran và các nước Vùng Vịnh.
Hơn 5 tuần không kích của Mỹ và Israel đã phá hủy cơ sở hạ tầng của Iran, bao gồm cả tổ hợp hóa dầu lớn nhất. Nhiều tàu chiến bị đánh chìm, kho tên lửa và UAV bị suy giảm đáng kể.
Tuy nhiên, cho đến nay, chính Tổng thống Mỹ Donald Trump lại phát đi tín hiệu dịu giọng hơn. Ông nói lệnh ngừng bắn sẽ tạo thời gian để hai bên đàm phán. Một đề xuất 10 điểm của Iran được ông gọi là “cơ sở có thể đàm phán”. Một trong các yêu cầu đó là tiếp tục kiểm soát eo biển Hormuz.
Chuyên gia Trita Parsi tại viện Quincy nhận định, việc khuôn khổ mà Iran đưa ra thành nền tảng đàm phán được xem là mang lại lợi thế cho Tehran vì Mỹ không còn là bên duy nhất đưa ra điều kiện khép lại xung đột.
Vào ngày 8/4, ông Trump gọi lệnh ngừng bắn là một chiến thắng và khẳng định Mỹ sẽ thu hồi lượng uranium làm giàu của Iran đang bị chôn vùi dưới đống đổ nát. Ông nói Iran sẽ không tiếp tục làm giàu uranium trong tương lai, điều mà Tehran bác bỏ.
Ông cũng cho biết khả năng dỡ bỏ trừng phạt vẫn được cân nhắc, đồng thời khẳng định nhiều yêu cầu trong kế hoạch 15 điểm của Mỹ “đã được Tehran đồng ý”.
Ông còn đề xuất Mỹ và Iran có thể cùng giám sát giao thông hàng hải tại eo biển Hormuz. Nhà Trắng sau đó giảm nhẹ phát biểu của ông rằng kế hoạch 10 điểm của Iran sẽ là cơ sở đàm phán.
Ông Trump vẫn có thể nối lại không kích nếu đàm phán đổ vỡ, hoặc dừng chiến sự tạm thời rồi tái khởi động sau. Nhưng hiện tại, các nhà phân tích cho rằng Iran khó có khả năng từ bỏ quyền kiểm soát Hormuz hoặc đưa ra nhượng bộ lớn trong thời gian tới, do tuyến đường này đã trở thành một trong những vũ khí “răn đe” chính của Tehran.
Nguồn: https://dantri.com.vn/the-gioi/ly-do-iran-tin-da-dat-duoc-muc-tieu-trong-xung-dot-khoc-liet-voi-my-20260409135607115.htm
