Cần chính sách vượt trội, lãnh đạo đặc khu giỏi để 3 đặc khu kinh tế phát huy tối đa tiềm năng

Qua đó làm nổi bật cơ hội nổi trội, lợi thế cạnh tranh, giúp đặc khu trở thành các động lực phát triển của địa phương, vùng và cả nước.

Tại cuộc họp về một số nội dung quan trọng để tiếp tục tháo gỡ các khó khăn vướng mắc, các vấn đề, dự án tồn đọng và kéo dài mới đây, Thường trực Chính phủ cũng yêu cầu tiếp tục hoàn thiện Đề án nghiên cứu, đánh giá tổng thể những vấn đề thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội với các đặc khu kinh tế Vân Đồn, Vân Phong và Phú Quốc để báo cáo cấp có thẩm quyền.

Trong khi đó, theo khuyến nghị của các chuyên gia kinh tế thì yếu tố quyết định tới thành công của các đặc khu kinh tế là thể chế vượt trội và người đứng đầu đủ giỏi.

Thể chế vượt trội

Trao đổi với Tuổi Trẻ, TS Nguyễn Trí Hiếu, chuyên gia kinh tế, cho rằng cả ba đặc khu kinh tế vừa được Thủ tướng nêu ra đều có những đặc thù về mặt địa lý, kinh tế, đầu tư và xã hội, vì thế đặc khu kinh tế luôn cần cơ chế riêng biệt để thúc đẩy phát triển kinh tế.

Kinh nghiệm từ Trung Quốc, Hàn Quốc, Dubai… cho thấy để xây dựng thành công các đặc khu kinh tế cần có thể chế, luật pháp đặc thù và phù hợp với điều kiện đầu tư kinh doanh của từng đặc khu. 

Ví dụ như các quy định pháp luật về đầu tư, ngoại hối, thương mại tại các đặc khu kinh tế phải vượt trội hơn mặt bằng chung của nền kinh tế, trong đó có các ưu đãi về thuế, chuyển đổi ngoại tệ, đồng tiền sử dụng trong các đặc khu phải tự do hơn, hệ thống tòa án quốc tế phải được áp dụng trong các đặc khu.

Việc cấp visa, giấy nhập cảnh, giấy lưu trú, cấp thẻ lao động cho người nước ngoài tại các đặc khu kinh tế cũng phải cởi mở, đơn giản, thông thoáng hơn so với khu vực khác trong nước để thu hút được nhân tài, người giỏi đến làm việc trong các đặc khu. 

Ngoài ra, vấn đề an ninh cá nhân, bảo vệ quyền tài sản trong các đặc khu kinh tế cũng phải được xây dựng theo thông lệ quốc tế để nhà đầu tư yên tâm đầu tư lâu dài”.

Cũng theo ông Hiếu, các đặc khu kinh tế hướng tới việc thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài, vì thế việc cấp phép đầu tư phải đơn giản theo hướng một cửa giải quyết cùng lúc nhiều thủ tục. Đặc khu kinh tế là nơi áp dụng các cơ chế thử nghiệm loại bỏ “rào cản” trước khi nhân rộng trên phạm vi cả nước.

Ví dụ theo quy định hiện nay để mở một tài khoản ngân hàng tại Việt Nam để có thể rút tiền tại ATM thì người nước ngoài phải có giấy phép tạm trú ít nhất là sáu tháng, còn không chỉ có thể mở tài khoản để tiết kiệm chứ không được thanh toán, điều này rất khó khăn với người nước ngoài. 

Trong khi một nhà kinh doanh đến Việt Nam, điều đầu tiên họ phải có là tài khoản ngân hàng thanh toán các khoản chi cho sinh hoạt, chi đầu tư. Điều này cần khắc phục theo hướng đơn giản khi xây dựng các đặc khu kinh tế.

Một ví dụ khác là tháng 9-2025, Chính phủ cũng ban hành nghị quyết 05 về triển khai thí điểm thị trường tài sản mã hóa, thì thời gian tới có thể thí điểm ngay tại Vân Đồn, Vân Phong và Phú Quốc. 

Qua thực tế vận hành thị trường tài sản mã hóa tại các đặc khu kinh tế, chúng ta có thể rút kinh nghiệm để mở rộng trên toàn lãnh thổ. Những vấn đề mới liên quan đến công nghệ cao về tiền tệ nên được thử nghiệm tại các đặc khu kinh tế để thu hút dòng vốn quốc tế, đồng thời rút kinh nghiệm để phát triển thị trường tài chính trên toàn quốc.

Người đứng đầu phải giỏi, có tầm nhìn xa

Theo PGS.TS Võ Đại Lược – nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế và Chính trị thế giới, mô hình đặc khu kinh tế đã xuất hiện tại nhiều quốc gia như Trung Quốc và nhiều nước Trung Đông. Đặc điểm nổi bật của các đặc khu kinh tế trên thế giới là thể chế trong đặc khu kinh tế phải theo chuẩn quốc tế, có sự cạnh tranh vượt trội, phù hợp với nhà đầu tư nước ngoài.

Tiếp đó, người đứng đầu, lãnh đạo các đặc khu kinh tế phải là người giỏi, có tầm nhìn xa. Trung Quốc khi làm đặc khu kinh tế Thâm Quyến họ đã chọn những người quản lý giỏi nhất để làm. Đây là hai yếu tố quyết định thành công của các đặc khu kinh tế.

Ông Lược chia sẻ thêm, đặc khu kinh tế Thâm Quyến có vị trí địa lý gần Hong Kong, vì thế Chính phủ Trung Quốc cho phép đặc khu kinh tế Thâm Quyến áp dụng thể chế phát triển như Hong Kong, loại bỏ các yếu tố không phù hợp. Ngoài ra, đặc khu kinh tế Thâm Quyến cũng là nơi Chính phủ Trung Quốc thí điểm các thể chế, chính sách mới, nhờ đó nơi đây luôn có sức hấp dẫn đặc biệt với các nhà đầu tư nước ngoài.

Bên cạnh đó, Chính phủ Trung Quốc cũng cho phép đặc khu kinh tế Thâm Quyến áp dụng các ưu đãi đầu tư đặc biệt và vượt trội, thời gian thuê đất kéo dài tới 99 năm để thu hút đầu tư nước ngoài. Tuy nhiên, các ưu đãi đầu tư này luôn đi kèm với các yêu cầu dự án đầu tư vào đặc khu kinh tế phải có công nghệ cao, thân thiện với môi trường.