Bộ Tài chính đang lấy ý kiến đối với dự thảo Nghị định hướng dẫn thi hành Luật Thuế thu nhập cá nhân, trong đó đáng chú ý là đề xuất mở rộng các khoản giảm trừ trước khi tính thuế.
Theo phương án thứ nhất, mức giảm trừ được xác định dựa trên số liệu chi tiêu bình quân hiện hành, cập nhật đến năm 2026. Các khoản chi khám, chữa bệnh tại cơ sở y tế trong nước của người nộp thuế và người phụ thuộc được giảm trừ tối đa 20 triệu đồng mỗi năm. Đối với chi phí giáo dục – đào tạo trong nước, mức giảm trừ tối đa là 21 triệu đồng/năm.
Phương án thứ hai được xây dựng theo hướng dự phòng cho những năm tới, với mức giảm trừ cao hơn. Cụ thể, chi phí y tế được khấu trừ tối đa 23 triệu đồng/năm, còn chi phí giáo dục – đào tạo tối đa 24 triệu đồng/năm. Tổng mức giảm trừ cho hai nhóm chi phí này có thể đạt 47 triệu đồng mỗi năm, tương ứng cao hơn khoảng 2,3 lần đối với y tế và 2,5 lần đối với giáo dục so với mức chi tiêu bình quân năm 2024.
Theo tính toán, với người có thu nhập 28 triệu đồng/tháng, có một người phụ thuộc và phát sinh chi phí y tế, giáo dục ở mức tối đa, sẽ chưa phải nộp thuế thu nhập cá nhân. Nghĩa vụ thuế chỉ phát sinh khi thu nhập vượt khoảng 28,63 triệu đồng/tháng.
Kiểm tra giao dịch tiền tại chi nhánh một ngân hàng ở Hà Nội (Ảnh: Tiến Tuấn).
Bộ Tài chính cũng dẫn kinh nghiệm quốc tế cho thấy nhiều quốc gia áp dụng các khoản giảm trừ tương tự nhằm chia sẻ gánh nặng chi tiêu với hộ gia đình, đồng thời khuyến khích đầu tư cho giáo dục và chăm sóc sức khỏe. Các khoản giảm trừ này thường thuộc nhóm đặc thù, bên cạnh giảm trừ cho bản thân người nộp thuế và người phụ thuộc.
Giảm gánh nặng thuế, khuyến khích nâng cao chất lượng sống
Theo ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính – Ngân hàng Trường Đại học Nguyễn Trãi (NTU), đề xuất cho phép giảm trừ tối đa 47 triệu đồng/năm đối với chi phí y tế và giáo dục không đơn thuần là điều chỉnh kỹ thuật mà phản ánh nỗ lực của cơ quan quản lý trong việc lắng nghe thực tiễn, từng bước đưa chính sách thuế tiệm cận hơn với đời sống.
Ông Huy đánh giá việc đưa chi phí y tế và giáo dục vào diện được xem xét giảm trừ là bước tiến mang tính nền tảng. Trong nhiều năm, hệ thống thuế thu nhập cá nhân chủ yếu dựa vào các mức giảm trừ gia cảnh cố định, chưa phản ánh đầy đủ các khoản chi thiết yếu gắn với nhu cầu phát triển của mỗi cá nhân và gia đình.
“Lần điều chỉnh này cho thấy tư duy chính sách đang có sự chuyển dịch tích cực, từ cách tiếp cận thuần túy về thu nhập sang cách tiếp cận toàn diện hơn, coi trọng yếu tố con người”, ông Huy nói.
Từ góc nhìn chính sách, mức đề xuất 47 triệu đồng mỗi năm được xem như một “cánh cửa mở”, đặt nền móng cho việc xây dựng hệ thống thuế theo hướng nhân văn hơn. Đồng thời, điều này cũng gửi đi thông điệp Nhà nước đang đồng hành với người dân trong các khoản chi tiêu thiết yếu, đặc biệt là y tế và giáo dục.
Người lao động làm việc (Ảnh: Sơn Nguyễn).
Ở góc độ thực tiễn, ông Lê Văn Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH Kế toán Thuế Keytas, nhận định việc bổ sung các khoản chi này vào diện giảm trừ sẽ tạo thêm dư địa tài chính cho người nộp thuế.
Bên cạnh các khoản giảm trừ gia cảnh và bảo hiểm bắt buộc, chính sách mới sẽ khuyến khích người dân tăng chi tiêu cho chăm sóc sức khỏe và đầu tư cho giáo dục, qua đó góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và hỗ trợ các mục tiêu xã hội.
“Do đó, việc bổ sung khoản giảm trừ y tế, giáo dục – đào tạo trước khi tính thuế là phù hợp với xu hướng chi tiêu ngày càng lớn của người dân cho y tế và giáo dục. Điều này cũng đồng nghĩa giúp tăng các khoản giảm trừ và giảm gánh nặng nghĩa vụ thuế phải nộp của người nộp thuế”, ông cho hay.
Con số 47 triệu đồng có “vênh” so với thực tế?
Đề xuất giảm trừ chi phí y tế, giáo dục với mức tối đa 47 triệu đồng/năm đang đặt ra câu hỏi về mức độ phù hợp với thực tế trong bối cảnh chi phí sinh hoạt ngày càng gia tăng và có sự phân hóa rõ rệt giữa các khu vực.
Theo ông Nguyễn Quang Huy, chi phí giáo dục tại các đô thị lớn hiện ở mức cao, khi một trẻ em có thể tiêu tốn vài triệu đồng mỗi tháng cho học chính khóa, kỹ năng và ngoại ngữ. Trong khi đó, chi phí y tế lại mang tính đặc thù, có thể thấp trong thời gian dài nhưng tăng mạnh khi phát sinh bệnh lý hoặc điều trị chuyên sâu.
“Có thể thấy mức 47 triệu đồng/năm đã bước đầu phản ánh được một phần gánh nặng tài chính, song vẫn còn khoảng cách nhất định so với thực tế của nhiều nhóm dân cư, đặc biệt là khu vực trung lưu đô thị – lực lượng đang đóng góp ngày càng lớn vào ngân sách”, chuyên gia đánh giá.
Ở góc độ chính sách, ông Huy cho rằng việc cho phép giảm trừ chi phí y tế là tín hiệu tích cực, giúp khuyến khích người dân chủ động chăm sóc sức khỏe. Tuy nhiên, do đặc thù chi phí có thể phát sinh đột biến, cần nghiên cứu cơ chế linh hoạt hơn, như mở rộng khấu trừ với các khoản chi lớn, có chứng từ hợp lệ.
Trong khi đó, ông Lê Văn Tuấn lưu ý dự thảo đang tính chung chi phí cho cả người nộp thuế và người phụ thuộc. Với mức trần 23-24 triệu đồng/năm cho mỗi nhóm, bình quân chỉ khoảng 2 triệu đồng/tháng.
“Khi phân tích chi tiết con số, chúng ta thấy khoản chi phí được giảm trừ tính thuế 2 triệu đồng/tháng là không nhiều. Người nộp thuế cần thời gian và chứng từ chứng minh, cơ quan thuế cần thời gian để xác minh. Điều này làm giảm hiệu quả khi thực hiện chính sách thuế”, ông Tuấn nêu.
Công nhân làm việc tại khu công nghiệp ở Bắc Ninh (Ảnh: Sơn Nguyễn).
Theo các chuyên gia, cần phân biệt tính chất các khoản chi. Chi phí y tế thường không phát sinh thường xuyên nhưng có thể rất lớn, nên xem xét cho phép giảm trừ theo thực tế trong những trường hợp đặc biệt. Ngược lại, chi phí giáo dục của người phụ thuộc mang tính thường xuyên, cần có mức khống chế phù hợp hơn với thực tế chi tiêu.
“Người nộp thuế khi đã tham gia thị trường lao động thì số tiền chi trả cho giáo dục đã không thường xuyên và ít hơn nhiều số tiền mà một người phụ thuộc đang tuổi học hành phải chi trả cho giáo dục. Do đó, khi xem xét khoản chi giáo dục – đào tạo được trừ của người phụ thuộc, chúng ta cần con số thực tế và phù hợp hơn với người phụ thuộc”, ông Lê Văn Tuấn nói.
Đề xuất nới trần, thậm chí khấu trừ toàn bộ chi phí bệnh nặng
Theo ông Nguyễn Quang Huy, trong bối cảnh chi phí sinh hoạt gia tăng, cần thiết kế cơ chế linh hoạt hơn. “Chẳng hạn, việc xây dựng cơ chế điều chỉnh định kỳ mức giảm trừ theo chỉ số giá tiêu dùng hoặc mức sống bình quân sẽ giúp chính sách luôn giữ được tính linh hoạt, chủ động, theo sát với thực tế.
Tương tự, việc nghiên cứu áp dụng các mức giảm trừ linh hoạt hơn theo vùng miền cũng sẽ góp phần đảm bảo tính công bằng, khi chi phí sinh hoạt giữa các địa phương có sự khác biệt đáng kể”, ông đề xuất.
Bên cạnh đó, việc tách bạch chi phí y tế và giáo dục thay vì gộp chung một mức trần cũng được cho là cần thiết. “Khoản chi cho y tế và giáo dục của người nộp thuế và người phụ thuộc nên được giảm trừ theo thực tế chi trả. Khoản chi cho giáo dục của người phụ thuộc nên được trừ tương ứng 50% số tiền giảm trừ người phụ thuộc, tương đương 3,2 triệu đồng/người/tháng”, ông Lê Văn Tuấn nêu.
Công nhân làm việc (Ảnh: Đăng Đức).
Ở góc độ khác, chuyên gia Nguyễn Ngọc Tú cho rằng mức đề xuất hiện còn thấp, nên nâng giảm trừ y tế thông thường lên khoảng 4 triệu đồng/tháng. Đối với bệnh hiểm nghèo, cần cho phép khấu trừ toàn bộ chi phí thực tế nhằm bảo đảm an sinh.
Với giáo dục, ông Tú đề xuất mức 5 triệu đồng/tháng. “Trong bối cảnh đất nước đang nỗ lực đẩy mạnh tăng trưởng và nâng cao chất lượng nhân lực, mức giảm trừ cho giáo dục cần cao gấp 1,5 lần so với y tế. Điều này được xem là đòn bẩy cần thiết để khuyến khích đầu tư vào tri thức, tránh nguy cơ tụt hậu trong khu vực.
Chính vì vậy, mức giảm trừ giáo dục cần cao hơn, đây cũng là chính sách khuyến khích học tập, phát triển bản thân, góp phần vào phát triển kinh tế đất nước. Đầu tư vào giáo dục là lâu dài nên cần có chính sách hỗ trợ”, ông Nguyễn Ngọc Tú nói.
Tuy vậy, mức giảm trừ thực tế còn phụ thuộc vào chi phí phát sinh của từng cá nhân. Trong trường hợp người lao động sử dụng bảo hiểm y tế hoặc cho con học tại các cơ sở giáo dục công lập với chi phí thấp hơn mức giả định, tổng mức giảm trừ sẽ giảm theo. Hơn nữa, từ ngày 1/7, Chính phủ dự kiến tăng lương cơ sở từ 2,34 triệu đồng lên 2,53 triệu đồng…
“Điều này đồng nghĩa với việc phần thu nhập chịu thuế cũng có thể gia tăng, làm giảm hiệu quả của các chính sách giảm trừ gia cảnh theo luật Thuế Thu nhập cá nhân”, ông Tú nói.
Nguồn: https://dantri.com.vn/kinh-doanh/chi-phi-y-te-duoc-giam-tru-47-trieunam-de-xuat-bo-tran-tru-theo-thuc-te-20260331101859912.htm
