Diễn đàn Kinh tế Davos nóng với đòn thuế quan của ông Trump và Greenland

Tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) ở Davos (Thụy Sĩ) hôm 20-1, các lãnh đạo châu Âu đã đồng loạt chỉ trích chính sách của Tổng thống Mỹ Donald Trump về vấn đề Greenland và thuế quan.

Ngày 17-1, ông Trump cho biết Mỹ sẽ áp thêm thuế nhập khẩu 10% từ ngày 1-2 đối với hàng hóa từ một loạt nước châu Âu, mức này dự kiến tăng lên 25% từ ngày 1-6 và chỉ dỡ bỏ khi Mỹ đạt được thỏa thuận mua Greenland.

Loạt lãnh đạo châu Âu phản ứng

Phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Davos ngày 20-1, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron phản ứng rằng hiện không phải lúc cho “chủ nghĩa đế quốc mới hay chủ nghĩa thực dân mới”, chỉ trích cảnh báo áp thuế của Tổng thống Trump là “hung hăng vô ích”, theo The Guardian.

Ông Macron cáo buộc Mỹ tìm cách gây sức ép và đòi hỏi các nhượng bộ không thể chấp nhận, nhấn mạnh châu Âu ưu tiên sự tôn trọng hơn là lời đe dọa.

Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen đánh giá việc Tổng thống Trump cảnh báo áp thuế 10% với nhiều nước châu Âu nếu họ phản đối việc Mỹ mua Greenland là “một sai lầm”.

Bà khẳng định EU coi Mỹ là đồng minh và bạn bè, song cảnh báo EU sẽ phản ứng “kiên quyết, thống nhất và tương xứng” nếu cần. Theo bà, châu Âu cần tận dụng cơ hội để tăng cường độc lập và đang xây dựng gói giải pháp an ninh Bắc Cực dựa trên chủ quyền của Greenland và Đan Mạch, đồng thời tiếp tục hợp tác với Mỹ.

Thủ tướng Bỉ Bart De Wever nhận định châu Âu đang ở “ngã ba đường”, cho rằng quá nhiều “lằn ranh đỏ” đã bị vượt qua. Ông nhấn mạnh Mỹ là đồng minh nhưng cần hành xử như một đồng minh, đồng thời cảnh báo chủ nghĩa xuyên Đại Tây Dương kéo dài 80 năm có thể sắp kết thúc.

Trả lời hãng Reuters, Tổng thống Lithuania – ông Gitanas Nauseda cho rằng một thỏa thuận chia sẻ trách nhiệm an ninh ở Bắc Cực và Bắc Đại Tây Dương có thể giúp giảm căng thẳng giữa Mỹ và châu Âu về Greenland.

Ông khẳng định toàn vẹn lãnh thổ là nguyên tắc bất khả xâm phạm, đồng thời nói rằng châu Âu sẵn sàng giảm leo thang và hy vọng Mỹ cũng như vậy. Theo ông, vấn đề Greenland đã làm phân tán sự chú ý khỏi chiến sự ở Ukraine và tạo thêm thách thức cho sườn phía đông châu Âu.

Trong khi đó, Thủ tướng Canada Mark Carney ngày 20-1 phát biểu tại Davos rằng các “cường quốc tầm trung” cần hợp tác để xây dựng một trật tự thế giới tốt hơn, trong bối cảnh trật tự dựa trên luật lệ đang suy yếu.

Ông khẳng định Canada phản đối mọi mức thuế của Mỹ nhằm thúc đẩy mục tiêu kiểm soát Greenland và kêu gọi đối thoại để đạt các mục tiêu chung về an ninh và thịnh vượng ở Bắc Cực.

Chuyện gì tiếp theo?

Gần đây, các đại sứ Liên minh châu Âu (EU) đã đạt được sự đồng thuận về việc tăng cường nỗ lực ngăn cản ông Trump áp thuế lên các đồng minh châu Âu, đồng thời chuẩn bị sẵn sàng các biện pháp trả đũa nếu lệnh thuế này có hiệu lực.

Theo Reuters, các nhà lãnh đạo EU dự kiến sẽ triệu tập hội nghị thượng đỉnh khẩn cấp ở Brussels (Bỉ) vào ngày 22-1 thảo luận các phương án đối phó.

Một trong những phương án được cân nhắc là gói thuế quan áp lên 93 tỉ euro (tương đương 107,7 tỉ USD) hàng hóa nhập khẩu từ Mỹ, có thể tự động kích hoạt vào ngày 6-2.

Một phương án khác là sử dụng “Công cụ chống cưỡng ép” (ACI), hay còn gọi là “bazooka thương mại”. Đây là một công cụ pháp lý được EU đề xuất vào cuối năm 2021 và chính thức thông qua năm 2023, nhằm bảo vệ các quốc gia thành viên trước áp lực kinh tế từ các nước ngoài khối.

Theo bà Erica York – Phó Chủ tịch chính sách thuế liên bang tại Tax Foundation (Mỹ), “bazooka thương mại” của châu Âu vốn được thông qua với tâm điểm là các quốc gia như Trung Quốc, thay vì các đồng minh như Mỹ”.

“ACI hạn chế quyền tiếp cận của các tập đoàn Mỹ trong việc bán sản phẩm tại thị trường châu Âu. Đây là vũ khí kinh tế mạnh mẽ nhất của EU” – GS kinh tế Jo Michell, ĐH West of England (Anh), chia sẻ với hãng tin Al Jazeera.

“Nó bao gồm các loại phí và lệ phí đối với hàng hóa, dịch vụ nhập khẩu; các hạn chế đầu tư của Mỹ vào EU và khả năng cấm các công ty Mỹ tham gia các hợp đồng mua sắm công” – ông Michell cho biết thêm.

Về bản chất, “bazooka thương mại” bao gồm một loạt các biện pháp, trong đó có thuế quan trả đũa ở mức cao và tăng thuế hải quan. Nếu áp dụng với Mỹ, EU có thể hạn chế hoặc ngăn chặn hàng hóa, dịch vụ hoặc công ty Mỹ tiếp cận thị trường chung của khối.

EU cũng có thể đặt ra các hạn chế xuất nhập khẩu thông qua hạn ngạch hoặc giấy phép. Ngoài ra, khối này có thể áp đặt các biện pháp hạn chế việc Mỹ sử dụng hạ tầng tài chính đặt tại EU, làm tăng chi phí huy động vốn cho các ngân hàng và doanh nghiệp Mỹ phụ thuộc vào hoạt động kinh doanh tại châu Âu.

Là một biện pháp răn đe mang tính chất “phương sách cuối cùng”, ACI chưa từng được thực thi trước đây. Quy trình kích hoạt đòi hỏi nhiều bước pháp lý nghiêm ngặt.

Quy trình bắt đầu khi một công ty, một bên liên quan tại EU hoặc chính Ủy ban châu Âu (EC) nộp đơn khiếu nại cáo buộc hành vi cưỡng ép kinh tế từ một quốc gia ngoài khối. EC sau đó sẽ mở một cuộc điều tra chính thức, dự kiến hoàn tất trong vòng 4 tháng.

Nếu EC xác định có hành vi cưỡng ép kinh tế, bước đầu tiên là giải quyết qua con đường ngoại giao. Chỉ khi các nỗ lực này thất bại, EU mới tiến tới kích hoạt ACI.

Để quyết định được thông qua, cần đạt “đa số đủ điều kiện”, tức ít nhất 15 trong tổng số 27 nước EU ủng hộ, đồng thời các nước này phải đại diện cho ít nhất 65% dân số toàn khối. Cơ chế này khiến những quốc gia đông dân như Đức, Pháp và Ý có ảnh hưởng lớn hơn trong quá trình bỏ phiếu.

Khi đề xuất kích hoạt “bazooka” được đưa ra, các quốc gia thành viên có tối đa 10 tuần để biểu quyết. Tổng cộng, toàn bộ quy trình có thể mất tới một năm trước khi biện pháp trừng phạt chính thức có hiệu lực.

“EC có thể hành động tương đối nhanh do tính cấp bách của tình hình, nhưng cuộc bỏ phiếu thực thi có thể phải chờ hàng tháng chứ không phải hàng tuần” – ông Michell nhận định.

Mỹ hiện đang chịu thâm hụt thương mại đáng kể với EU về hàng hóa. Nói cách khác, Mỹ nhập khẩu từ EU nhiều hơn xuất khẩu. Do đó, khẩu “bazooka” này có thể đánh vào “điểm huyệt” của Mỹ, cho phép châu Âu vượt ra ngoài các loại thuế quan hàng hóa truyền thống để hạn chế hoặc đánh thuế dịch vụ.

“Việc áp đặt các hạn chế lên các công ty công nghệ lớn của Mỹ sẽ gây đau đớn đặc biệt cho Washington và có khả năng làm sụt giảm giá cổ phiếu. Mỹ cũng dễ bị tổn thương trong các lĩnh vực như dược phẩm và hàng không vũ trụ” – GS Michell phân tích.

Mặc dù vậy, giới quan sát cho rằng việc kích hoạt “bazooka” là con dao hai lưỡi, gây thiệt hại cho cả người lao động và người tiêu dùng tại châu Âu. Hạn chế dịch vụ đồng nghĩa với ít sự lựa chọn hơn hoặc giá cả cao hơn đối với các dịch vụ từ Mỹ. Đồng thời, thuế quan trả đũa lên hàng hóa Mỹ cũng sẽ đẩy giá thành các mặt hàng này tăng cao tại lục địa già.