Dối trá ở nóc nhà thế giới: Everest ngập rác vì con người lách luật

Hơn một thập kỷ qua, Everest không chỉ là biểu tượng của khát vọng chinh phục mà còn trở thành điểm tích tụ lượng rác khổng lồ từ hoạt động leo núi thương mại. Một chương trình từng được kỳ vọng khắc phục tình trạng này là yêu cầu người leo núi mang rác xuống để được hoàn tiền đặt cọc.

Chương trình được Nepal triển khai từ năm 2014, yêu cầu mỗi người leo núi nộp khoản đặt cọc 4.000 USD và chỉ được hoàn lại nếu mang xuống ít nhất 8kg rác thải. Mục tiêu là khuyến khích những người tham gia thu gom rác ở các trại cao, nơi tập trung phần lớn chất thải, bao gồm bình oxy rỗng, lều bị bỏ lại, bao bì thực phẩm và cả chất thải của con người.

Tuy nhiên mới đây chương trình này đã bị hủy bỏ sau khi xuất hiện nhiều lỗ hổng, theo BBC. Theo Ủy ban Kiểm soát Ô nhiễm Sagarmatha (SPCC), những người leo núi đã tìm cách “lách luật” bằng cách thu gom rác ở các trại thấp hơn, nơi dễ tiếp cận và sạch hơn, thay vì ở các trại cao, nơi điều kiện khắc nghiệt khiến việc thu gom khó khăn và nguy hiểm hơn. Kết quả là lượng rác ở các độ cao lớn hầu như không giảm.

Theo ước tính của một nghiên cứu công bố năm 2020, trong vòng 60 năm qua có thể đã có tới khoảng 50 tấn chất thải rắn bị bỏ lại trên Everest. Riêng năm 2022, quân đội Nepal đã thu gom được khoảng 34 tấn rác từ Everest và các ngọn núi lân cận. 

Ngoài rác thải rắn, vấn đề chất thải của con người cũng đặc biệt nghiêm trọng. Mỗi người leo núi có thể thải ra trung bình khoảng 12kg chất thải trong suốt sáu tuần leo núi và thích nghi độ cao, trong khi hệ thống xử lý vệ sinh ở các trại cao gần như không tồn tại.

Sự gia tăng nhanh chóng số lượng người leo Everest là nguyên nhân chính khiến áp lực môi trường vượt khỏi khả năng kiểm soát. Nếu như trước đây việc leo núi chủ yếu dành cho các đoàn thám hiểm chuyên nghiệp, thì nay Everest đã trở thành điểm đến du lịch mạo hiểm với chi phí cao, thu hút hàng trăm người mỗi năm. Điều này mang lại nguồn thu lớn cho kinh tế địa phương nhưng đồng thời tạo ra hệ quả môi trường nghiêm trọng.

Trước thực trạng đó, chính quyền Nepal quyết định hủy bỏ cơ chế hoàn tiền và thay thế bằng một khoản phí dọn dẹp không hoàn lại, dự kiến cũng ở mức khoảng 4.000 USD mỗi người. Khoản phí này sẽ được đưa vào một quỹ riêng để tài trợ cho hoạt động giám sát và thu gom rác chuyên nghiệp, bao gồm việc thành lập thêm các trạm kiểm soát ở độ cao lớn hơn và triển khai các kiểm lâm viên leo núi tiến sâu vào khu vực thượng nguồn.

Theo đại diện cộng đồng người Sherpa, những người sinh sống và làm việc lâu dài ở khu vực Everest, việc chuyển từ mô hình “đặt cọc tự nguyện” sang “phí môi trường bắt buộc” là cần thiết, vì bảo vệ môi trường núi cao không thể chỉ dựa vào ý thức cá nhân của du khách trong bối cảnh leo núi đã trở thành hoạt động thương mại hóa cao.