Những câu hỏi thực tế trước ngưỡng cửa đại học
“Em quan tâm nhất là ngành đó sau khi ra trường kiếm được bao nhiêu tiền, có phù hợp với mình không, học phí có cân đối với gia đình không”, Nguyễn Quốc Cường (lớp 12, Trường Tiểu học – THCS – THPT Tre Việt, TPHCM) không ngần ngại chia sẻ về tiêu chí chọn trường của mình tại sự kiện “Future Fest” được tổ chức mới đây.
Khác với các thế hệ trước thường chọn ngành theo sở thích đơn thuần, học sinh ngày nay đang thực hiện những bài toán kinh tế chi tiết ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường. Họ không chỉ hỏi “mình thích gì” mà còn tính toán “mình sẽ sống thế nào”.
Định hướng theo khối ngành sức khỏe – một lĩnh vực có yêu cầu cao và chi phí đào tạo lớn – nam sinh cho biết sẽ ưu tiên chọn trường gần nhà để giảm áp lực tài chính.
“Giờ chỉ còn cách tập trung ôn thi, cày đề thật kỹ trong thời gian còn lại”, Quốc Cường nói.
Nhóm học sinh lớp 12 tại TPHCM tham gia sự kiện (Ảnh: Huyên Nguyễn).
Bên cạnh áp lực tài chính, sự trỗi dậy của trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra một “cuộc sàng lọc” tâm lý mạnh mẽ. Những ngành nghề vốn là vùng an toàn suốt hàng thập kỷ giờ đây đứng trước nguy cơ bị máy móc thay thế, khiến không ít học sinh trăn trở.
Nguyễn Ngọc Trung (lớp 12, Trường THPT Long Hải – Phước Tỉnh, TPHCM), đang tìm hiểu ngành Kiến trúc. Với Trung, yếu tố quan trọng cũng là cơ hội việc làm sau khi tốt nghiệp.
Nhận thức rõ sự phát triển nhanh của công nghệ, nam sinh cũng đặt nó trong bối cảnh chọn nghề và định hướng rằng AI không phải là rào cản quá lớn: “Em nghĩ AI là công cụ, nếu biết dùng thì sẽ hỗ trợ mình tốt hơn trong học tập và công việc”.
Không dừng lại ở việc chọn ngành, Trung còn chủ động học thêm ngoại ngữ với mục tiêu du học chứ không chỉ chăm chăm vào một số lĩnh vực quen thuộc.
Chính những yếu tố này khiến việc chọn ngành không còn đơn thuần là câu chuyện sở thích, mà trở thành sự cân nhắc giữa nhiều biến số: năng lực cá nhân, điều kiện tài chính và triển vọng nghề nghiệp.
Nhiều học sinh ngày nay không còn “mơ hồ” khi chọn nghề. Các em đang tiếp cận việc học như một khoản đầu tư, trong đó đầu ra – việc làm và thu nhập – trở thành tiêu chí quan trọng.
Đừng để nỗi lo thực tế lấn át lựa chọn dài hạn
Theo ThS Lê Hải Yến, Phó Trưởng bộ môn PR & Thương hiệu, Trường Đại học Văn Lang, việc học sinh quan tâm đến tính thực tế là xu hướng tất yếu trong bối cảnh cạnh tranh việc làm ngày càng cao và công nghệ phát triển nhanh.
Điều này đặt các bạn trẻ phải đối mặt với một thách thức: đó là AI ngày càng chiếm vị thế trong các lĩnh vực ngành nghề.
Từ kinh nghiệm bản thân, bà Yến khuyên rằng thách thức trong bất cứ công việc nào cũng luôn luôn tồn tại. Tuy nhiên, bà cho rằng nếu chỉ dựa vào những yếu tố như học phí hay thu nhập để quyết định, học sinh rất dễ rơi vào lựa chọn ngắn hạn.
“Các bạn cần phải định vị được bản thân, lắng nghe từ bên trong xem mình thật sự đam mê điều gì, mình làm tốt nhất ở lĩnh vực, kỹ năng và kiến thức nào, từ đó phát triển điểm mạnh đó tốt hơn”, nữ giảng viên cho hay.
Học sinh TPHCM nghe tư vấn nghề nghiệp (Ảnh: Huyên Nguyễn).
Bà lý giải nghề nghiệp là một chặng đường mà bản thân mỗi người sẽ theo đuổi lâu dài. Xu thế có thể thay đổi nhưng quan trọng nhất vẫn là niềm đam mê với công việc. Cũng giống như trong chuyên môn, nếu mình biết tập trung vào điểm tốt của bản thân để phát triển lên thì sẽ luôn tìm thấy được các cơ hội cho mình.
Cũng theo giảng viên này, thay vì lo sợ AI sẽ “lấy mất việc”, học sinh nên học cách làm chủ công nghệ. Việc trang bị thêm kỹ năng, đặc biệt là khả năng thích ứng và học tập suốt đời, sẽ giúp các em mở rộng cơ hội nghề nghiệp trong tương lai.
Đại học phải thay đổi
Ở góc độ cơ sở đào tạo, nhiều chuyên gia cho rằng chính sự thay đổi của người học cũng đang đặt ra yêu cầu mới cho các trường đại học.
PGS.TS Trần Thị Mỹ Diệu, Hiệu trưởng Trường Đại học Văn Lang, nhận định trong bối cảnh công nghệ, kinh tế và xã hội biến đổi nhanh chóng, giáo dục đại học không thể chỉ dừng lại ở việc đào tạo cho một công việc cụ thể như trước đây.
Theo bà, chúng ta đang chứng kiến một thế giới mà ranh giới giữa các quốc gia ngày càng thu hẹp, nơi tri thức, công nghệ và con người được kết nối ở quy mô toàn cầu.
Đồng thời, Việt Nam cũng đang bước vào một giai đoạn phát triển mới, đòi hỏi thế hệ nhân lực không chỉ giỏi chuyên môn mà còn có khả năng dẫn dắt, có năng lực lãnh đạo, đổi mới, hợp tác và cạnh tranh trong môi trường quốc tế.
PGS.TS Trần Thị Mỹ Diệu, Hiệu trưởng Trường Đại học Văn Lang, cho rằng giáo dục đại học cần thực hiện một sự chuyển dịch căn bản trong bối cảnh hiện nay (Ảnh: Huyên Nguyễn).
“Câu hỏi cốt lõi đặt ra cho chúng ta là: Giáo dục đại học cần chuẩn bị gì cho thế hệ tiếp theo trong một thế giới đang thay đổi nhanh chóng? Làm thế nào để trường đại học vượt ra khỏi chức năng đào tạo thuần túy, trở thành một hệ sinh thái giáo dục có khả năng tạo ra tác động có ý nghĩa trong bối cảnh toàn cầu?”, bà Mỹ Diệu đặt vấn đề.
Trong bối cảnh đó, nữ hiệu trưởng cho rằng giáo dục đại học cần thực hiện một sự chuyển dịch căn bản: từ đào tạo đơn ngành sang tư duy liên ngành; từ học tập trong lớp học sang học tập gắn với thực tiễn; từ tiếp nhận tri thức sang khả năng tạo ra tri thức mới. Và quan trọng hơn, theo bà, cần thay đổi từ việc chuẩn bị cho một công việc cụ thể sang chuẩn bị để có thể làm việc trong một thế giới chưa được định hình.
Từ đó, nữ hiệu trưởng theo đuổi mục tiêu không chỉ là trang bị kiến thức, mà là phát triển năng lực: năng lực học tập suốt đời, năng lực thích ứng với những thay đổi và năng lực tạo ra giá trị trong bối cảnh toàn cầu.
Nguồn: https://dantri.com.vn/giao-duc/gen-z-chi-chon-nganh-hoc-ra-truong-co-luong-cao-la-thuc-dung-20260330222104726.htm
