Dữ liệu mới nhất từ Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS) cho thấy một sự sụt giảm chóng mặt về nhu cầu nhân sự. Tổng cộng cả năm 2025, nước Mỹ chỉ có thêm 584.000 việc làm mới. Con số này thấp hơn rất nhiều so với mức hơn 2 triệu việc làm mỗi năm trong 2 năm trước đó.
Tính bình quân, thị trường chỉ tạo ra khoảng 48.000 việc làm mỗi tháng sau khi điều chỉnh. Đáng chú ý, các số liệu của tháng 10 và 11 cũng bị điều chỉnh giảm mạnh so với báo cáo ban đầu. Cụ thể, tháng 10 từ mức mất 105.000 việc làm bị điều chỉnh thành mất tới 173.000, tháng 11 từ tăng 64.000 xuống chỉ còn 56.000.
Ông Eric Merlis, đồng trưởng bộ phận thị trường toàn cầu tại Citizens nhận định: “Đây không phải là một báo cáo đáng nhớ. Tỷ lệ thất nghiệp và các chỉ số lực lượng lao động hầu như không biến động, cho thấy thị trường vẫn ổn định nhưng đà tăng trưởng đã chững lại rõ rệt”.
Mặc dù tỷ lệ thất nghiệp giảm xuống 4,4% trong tháng 12, giới phân tích cho rằng mức giảm này phần lớn đến từ các điều chỉnh kỹ thuật của BLS hơn là sức khỏe thực sự của nền kinh tế.
Các lãnh đạo công nghệ như Sundar Pichai, Mark Zuckerberg và Elon Musk đã dẫn dắt “cuộc thập tự chinh vì hiệu quả” trong lực lượng lao động suốt năm 2025 (Ảnh: Getty).
“Hiệu quả” – Tôn giáo mới của giới chủ
Nguyên nhân sâu xa của sự sụt giảm này không chỉ đến từ chu kỳ kinh tế, mà còn xuất phát từ một sự thay đổi tư duy quản trị cốt lõi. Theo Business Insider, “hiệu quả” đã chuyển từ một giá trị doanh nghiệp đơn thuần thành một “tôn giáo” tại thung lũng Silicon và lan rộng ra toàn bộ khu vực tư nhân trong năm 2025.
Các lãnh đạo công nghệ hàng đầu như Mark Zuckerberg (Meta), Sundar Pichai (Google) và Elon Musk đang dẫn đầu cái gọi là “cuộc đại san phẳng”. Xu hướng này tập trung vào việc loại bỏ các tầng nấc quản lý trung gian và đơn giản hóa sơ đồ tổ chức. Đây là một canh bạc lớn khi giới chủ tin rằng sự kết hợp giữa trí tuệ nhân tạo (AI) và bộ máy tinh gọn sẽ chuyển hóa thành lợi nhuận cao hơn cho cổ đông.
Hệ quả là hàng loạt vị trí quản lý cấp trung và nhân viên văn phòng bị cắt giảm. Tại các tập đoàn lớn như Dell, AT&T hay Verizon, làn sóng sa thải diễn ra âm thầm nhưng quyết liệt nhằm cân đối ngân sách trong bối cảnh lãi suất cao và lạm phát dai dẳng.
Không chỉ khu vực tư nhân, khu vực công cũng chịu tác động mạnh mẽ. Bộ Hiệu quả Chính phủ (DOGE) do tỷ phú Elon Musk đứng đầu đã trở thành biểu tượng cho chiến dịch này.
Theo NBC News, việc làm trong khu vực chính phủ giảm mạnh, đặc biệt là vào tháng 10, khi hàng chục nghìn nhân viên liên bang phải rời đi. Tổng cộng trong năm, khoảng 265.000 nhân viên chính phủ đã mất việc. Elon Musk từng gửi email yêu cầu nhân viên liệt kê nhiệm vụ để đánh giá năng suất, với cảnh báo lạnh lùng: “Không phản hồi đồng nghĩa với tự nguyện từ chức”.
Nỗi bi quan của người lao động trí thức
Sự lên ngôi của “hiệu quả” và AI đang tạo ra nghịch lý trên thị trường: Doanh nghiệp vẫn hoạt động, nhưng cánh cửa cho người tìm việc ngày càng hẹp.
Business Insider dẫn chứng câu chuyện của Jaqueline Kline, một sinh viên mới tốt nghiệp. Sau khi nộp hồ sơ vào hàng trăm vị trí mà không có kết quả, cô chia sẻ trong tuyệt vọng: “Tấm bằng đại học từng là một đặc quyền, nhưng giờ nó chẳng còn ý nghĩa gì. Điểm GPA của tôi không quan trọng. Không có gì quan trọng nếu tôi không có việc làm”.
Các Chatbot và AI tạo sinh ngày càng thành thạo trong việc viết mã, soạn thảo văn bản và xử lý hành chính. Điều này dẫn đến tình trạng đóng băng tuyển dụng trên diện rộng đối với lao động văn phòng có trình độ. Charley Kim, một nhân sự trẻ trong ngành công nghệ mô tả thực tế tàn khốc: “Được gọi đi phỏng vấn bây giờ còn khó hơn cả việc vượt qua buổi phỏng vấn đó”.
Số liệu thống kê cũng củng cố bức tranh ảm đạm này: Tỷ lệ thất nghiệp dài hạn tăng, trong khi tỷ lệ tự nguyện nghỉ việc giảm. Người lao động đang bám trụ lấy chiếc ghế của mình vì sợ không thể tìm được bến đỗ mới.
Dù phần lớn doanh nghiệp, ngoại trừ một số trường hợp đáng chú ý, cố gắng tránh các đợt sa thải quy mô lớn, nhưng người tìm việc hiện sẽ khó tìm được công việc hơn so với một năm trước (Ảnh: Final Round AI).
Những điểm sáng le lói và rủi ro lạm phát
Dù bức tranh chung nhuốm màu xám, thị trường vẫn ghi nhận sự tăng trưởng ở một số khu vực đặc thù. Theo Bộ Lao động Mỹ, việc làm trong tháng 12 chủ yếu tăng ở lĩnh vực dịch vụ ăn uống, y tế và hỗ trợ xã hội. Ngược lại, bán lẻ và sản xuất tiếp tục là những gánh nặng kéo lùi chỉ số chung.
Một điểm đáng lưu ý là thu nhập bình quân theo giờ vẫn tăng 3,8% so với cùng kỳ năm trước, đạt 37,02 USD. Đây là con số được Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) theo dõi sát sao, bởi mức tăng lương này có thể là tín hiệu cho thấy áp lực lạm phát vẫn còn âm ỉ, làm phức tạp thêm bài toán lãi suất trong thời gian tới.
Mặc dù các doanh nghiệp đang đặt cược lớn vào AI và sự tinh gọn, hiệu quả thực sự vẫn là dấu hỏi. Một báo cáo của McKinsey hồi tháng 6 cho thấy gần 80% doanh nghiệp đã sử dụng AI tạo sinh, nhưng đa số chưa thấy tác động đáng kể đến lợi nhuận. Ngay cả Elon Musk cũng thừa nhận dự án DOGE chỉ “thành công một chút”.
Tuy nhiên, với người lao động, sự chờ đợi kết quả của canh bạc này là một sự xa xỉ. Abbey Owens, một người tìm việc chia sẻ sự thay đổi trong tâm thế: “Ban đầu tôi tìm kiếm một công việc cụ thể, nhưng rồi tiêu chuẩn dần hạ xuống mức: Tôi chấp nhận gần như bất cứ điều gì”.
Năm 2026 mở ra với nhiều bất định, khi bóng ma “hiệu quả” vẫn tiếp tục ám ảnh các quyết định nhân sự, từ Washington D.C. đến thung lũng Silicon.
Nguồn: https://dantri.com.vn/kinh-doanh/kinh-te-my-2025-viec-lam-giam-sau-duoi-bong-ma-hieu-qua-va-ai-20260110135858055.htm
