Lương duyên tỷ phú Việt: Bầu Đức, Trần Bá Dương và lá thư tay 2.000 tỷ đồng

Công ty cổ phần Hoàng Anh Gia Lai (HAGL, mã chứng khoán: HAG) vừa hoàn tất việc chuyển nhượng gần 91,4 triệu cổ phiếu, tương đương 8,24% vốn cuối cùng nắm giữ tại HAGL Agrico (mã chứng khoán: HNG).

Như vậy, sau gần 5 năm chuyển lại “tay lái” công ty nông nghiệp cho tỷ phú Trần Bá Dương, bầu Đức chính thức rút khỏi HAGL Agrico. Hiện bầu Đức vẫn còn ngồi trong Hội đồng quản trị HAGL Agrico.

Chia sẻ với phóng viên báo Dân trí, bầu Đức cho biết sắp tới sẽ rút lui hoàn toàn. Tâm sự về mối lương duyên với Thaco, người đứng đầu HAGL vẫn luôn dành một sự biết ơn sâu sắc. “Không có anh Dương ngày đó, HAGL đã không còn tồn tại đến hôm nay”, bầu Đức nói.

Rơi từ đỉnh cao và “phao cứu sinh” từ tỷ phú Trần Bá Dương

Được biết, HAGL thời đỉnh cao là một tập đoàn đa ngành. Lúc bấy giờ, với khối lượng tài sản lớn, dòng tiền lợi nhuận hàng nghìn tỷ đồng mỗi năm, bầu Đức có biệt hiệu là “đại gia” chơi ngông thứ thiệt: giảm giá 50% bất động sản so với mặt bằng chung, sở hữu máy bay riêng, chi mạnh cho ngành bóng đá…

Thời hoàng kim ấy, HAGL Agrico từng được xem là bước đi có tính toán của ông bầu, từ thuỷ điện, bất động sản chuyển hướng sang nông nghiệp.

Thực tế, trước cú “sụp đổ” của giá cao su, HAGL Agrico đã có thời kỳ phát triển mạnh. Năm 2012, công ty chỉ lãi 3 tỷ đồng thì sang năm 2013, mức lợi nhuận sau thuế đã tăng đột biến lên 685 tỷ đồng. Con số này tiếp tục tăng lên gần 800 tỷ đồng vào năm 2015, trước khi bầu Đức tuyên bố mất thanh khoản vào năm 2016.

Năm này, HAGL Agrico lỗ sau thuế đến 1.771 tỷ đồng, tiếp tục lỗ đỉnh điểm 2.444 tỷ đồng vào năm 2019.

“Tôi từng là người giàu nhất Việt Nam nhưng ngay sau đó tôi cũng là người nghèo nhất Việt Nam”, bầu Đức kể lại. Đây cũng là thời kỳ đen tối nhất của ông, khi làm ra đồng nào ngân hàng chờ chực thu ngay đồng đó.

Đến năm 2018, HAGL được cứu sống.

Cần nhấn mạnh, giai đoạn này HAGL Agrico có được Nhà nước đề xuất cho tái cơ cấu các khoản nợ và lãi nhưng công ty đã bị mất thanh khoản nghiêm trọng, không còn khả năng trả nợ gốc và lãi vay đến hạn.

Lá thư tay bầu Đức viết cho ông Trần Bá Dương và 2.000 tỷ đồng “hồi âm” không điều kiện

“Tôi viết thư tay cho anh Dương, và sau đó nhận được giúp đỡ 2.000 tỷ đồng mà không cần một tờ giấy cam kết”, bầu Đức kể.

Về phía Thaco, theo lời kể của lãnh đạo, HAGL Agrico khi Thaco rót vốn tái cấu trúc như một “bức tranh đã chết”: 100% vườn cọ dầu bỏ hoang phế, hơn 50% vườn cây cao su bị còi cọc, hư hại, các vườn cây ăn trái đang ở giai đoạn trồng thử nghiệm bị sâu bệnh, xuống cấp, thu hoạch với năng suất kém do không có kinh phí để chăm sóc….

Chỉ duy nhất loại cây chuối là khả thi với diện tích đã trồng 4.658ha, dự án đầu tư sân bay Nọng Khang tại Lào với tổng mức đầu tư 75 triệu USD (tương đương 1.500 tỷ đồng) theo hình thức cho Chính phủ Lào vay và khấu trừ dần vào nghĩa vụ thuế.

Theo phương án hai bên, lúc bấy giờ Thaco chi gần 8.000 tỷ đồng. Trong đó, 3.890 tỷ đồng mua lại 35% cổ phần của HAGL Agrico; 6.000 tỷ đồng trả nợ thay cho HAGL Myanmar, Đại Quang Minh theo đó nhận vận hành lại dự án bất động sản nước sở tại.

Thaco còn cho HAGL Agrico vay 1.703 tỷ đồng.

Giai đoạn 2018-2021, bên cạnh giúp bầu Đức trả nợ, Thaco cũng rót vốn để làm lại vườn cây, chuyển đổi cây trồng.

Thaco đã mua 3 công ty của HAGL Agrico với tổng diện tích đất 22.462ha, tổng giá chuyển nhượng là 7.623 tỷ đồng để giảm nợ tới hạn và tham gia khai thác quỹ đất đang để hoang hóa.

Năm 2020, doanh nghiệp của tỷ phú Trần Bá Dương dự kiến mua tiếp 20.744ha đất với giá hơn 9.000 tỷ đồng, song bất thành. Giai đoạn này, HAGL Agrico đã bị thiếu hụt dòng tiền để thanh toán các khoản nợ đến hạn, thiếu tiền mua vật tư chăm sóc và đầu tư cho các hạ tầng kỹ thuật quan trọng là nước và điện. Tại Campuchia nhiều vườn cây bị xuống cấp nghiêm trọng….

Đứng giữa thời khắc sinh tử, năm 2021 bầu Đức quyết định “buông tay” đứa con tinh thần HAGL Agrico, để dồn lực “cứu sống” đứa con còn lại là HAGL. Sự chia tay diễn ra trong không khí đồng thuận vào năm 2021. Bầu Đức kể: “Đây cũng là năm tôi bắt đầu lại từ con số 0”.

HAGL Agrico cũng trồng hàng nghìn ha chuối, tương tự HAGL (Ảnh: DT).

Bầu Đức “buông tay” HAGL Agrico, chọn cứu sống HAGL

Không còn HAGL Agrico, HAGL thu hẹp quy mô đáng kể, khoản nợ cũng giảm mạnh. Với khoảng 20.000ha đất còn lại, HAGL đến nay đã trồng được 7.000ha chuối, 2.000ha sầu riêng, 1.000ha dâu tằm và hơn 2.000ha cà phê.

Tinh gọn dễ di chuyển, HAGL theo đó đã lần lượt trả hết được các khoản nợ xấu, công ty cũng đã xóa sạch được lỗ lũy kế và quay về mức lợi nhuận nghìn tỷ đồng.

Năm 2016, HAGL có tổng nợ lên tới 36.000 tỷ và lỗ lũy kế 7.000 tỷ. Tập đoàn không có tiền trả lương cho người lao động khiến nhân sự nội bộ hoang mang. Ngân hàng không cho vay và người bên ngoài đánh giá tập đoàn không biết quản trị dẫn đến thất bại. “Đây là những điều mà cả đời tôi không bao giờ quên được”, bầu Đức nhớ lại.

Trong khi HAGL hồi sinh, HAGL Agrico vẫn chìm trong thua lỗ. Đây cũng là vấn đề nóng tại các kỳ họp cổ đông HAGL Agrico, khi được hỏi liệu Thaco có đang rút ruột công ty. Bầu Đức phản biện: “HAGL Agrico chỉ còn xương thôi”, không có gì để rút.

Dù hai người đến nay đã có hai ngã rẽ, bầu Đức vẫn nhiều lần chia sẻ với báo giới: “Tôi rất quý anh Dương”.

Sự trân quý cũng thể hiện qua thái độ của ông bầu khi HAGL Agrico đang quay ngược ra làm “đối thủ” nặng ký của HAGL trên thương trường bán chuối, sầu riêng… Trong một lần phỏng vấn năm 2022, khi được hỏi đối thủ đáng lo của HAGL là gì, bầu Đức thẳng thắn: “Lợi thế mà chỉ HAGL có là quỹ đất lớn. Rủi ro lớn nhất chỉ có là Thaco cũng tham gia trồng chuối, nuôi heo”. Và hôm nay, điều này đã diễn ra.

Trước “đối thủ” này, bầu Đức cho biết thị trường rất rộng, nên không có ảnh hưởng nhau. Dù cùng kinh doanh nông nghiệp trên quy mô lớn, song cách làm của hai lãnh đạo khác nhau và đang cùng nhau khai thác ngành nông nghiệp tiềm năng tại Việt Nam.

Anh P. – nhà đầu tư cá nhân lâu năm cùng quan sát HAGL lẫn Thaco, anh cho rằng cách làm nông nghiệp của ông Trần Bá Dương và bầu Đức khác nhau. Trong đó, Thaco có đủ nguồn lực để đầu tư công nghệ cao, còn HAGL do quy mô rộng và giai đoạn này chưa có nhiều điều kiện. Dù vậy, ông P. vẫn có lời khen về các chỉ số của HAGL rất tốt, trong tương lai nếu đủ nguồn lực công nghệ hoá sẽ rất tiềm năng.