Nghề ‘gác cổng sự sống’ trong hầm đường bộ

Kiểm tra thùng xe, anh Dương mới “lạnh sống lưng” khi thấy hơn 600.000 chiếc bật lửa gas, hàng hóa cực kỳ dễ cháy nổ. Nếu cứu hộ chậm vài giây, lửa bén vào thùng hàng bốc cháy thì có thể tạo ra tiếng nổ kinh hoàng, gây thiệt hại lớn về người và tài sản.

“Đó là khoảnh khắc chúng tôi nhận ra ranh giới giữa an toàn và thảm họa mong manh đến thế nào”, anh Lê Hồng Dương, nhân viên Đội cứu nạn, cứu hộ phòng cháy hầm Hải Vân, kể lại vụ tai nạn năm 2008.

Một vụ khác xảy ra vào đêm mưa tháng 10/2020 trên đường dẫn phía nam hầm Hải Vân, khi xe khách va chạm mạnh với xe tải tại cầu số 6. Nhận tin báo, nhóm phản ứng nhanh lập tức tiếp cận hiện trường. Trước mắt họ là cảnh xe cộ biến dạng, nhiều hành khách mắc kẹt trong khoang xe.

Lực lượng cứu hộ phải dùng kìm thủy lực phá cửa, luồn vào không gian chật hẹp đưa từng nạn nhân ra ngoài. Nhiều người bị gãy xương, bất tỉnh, có người chỉ kịp nắm tay nhân viên cứu hộ cầu cứu rồi ngất lịm. Xe cứu thương liên tục ra vào hiện trường trong đêm. Hai người tử vong, nhiều người khác trọng thương.

“Máu, mồ hôi, dầu nhớt và mùi khói ám vào người suốt nhiều giờ. Có những ca trực kết thúc khi trời đã sáng, nhưng cảm giác nặng nề theo chúng tôi rất lâu sau đó”, anh Dương nhớ lại.

Anh Dương làm công việc này từ tháng 6/2005, khi hầm đường bộ Hải Vân dài nhất cả nước nối Đà Nẵng và TP Huế vận hành. 20 năm làm nghề, anh đối mặt với hàng trăm vụ sự cố, từ xe chết máy, va quệt nhỏ đến các tai nạn nghiêm trọng có nguy cơ cháy nổ và chỉ vài phút chậm trễ có thể gây hiệu ứng dây chuyền nguy hiểm.

“Sai một thao tác có thể phải trả giá bằng sinh mạng. Sự sống con người trong hầm này phụ thuộc vào mỗi phút giây tôi hành động”, anh nói.

Mỗi ngày lực lượng cứu nạn, cứu hộ hầm Hải Vân chia làm ba ca trực, mỗi kíp có 16 người túc trực ứng cứu các tai nạn, sự cố trong hầm và đường dẫn dài 12 km. So với môi trường ngoài trời, làm việc trong hầm nguy hiểm và khắc nghiệt hơn nhiều. Hầm Hải Vân trước đây chỉ có một ống hầm với hai hướng xe lưu thông đồng thời, khi có xe chết máy, lực lượng cứu hộ thường phải đứng giữa hầm phân làn, chịu đựng cảnh khói bụi, thiếu không khí, nguy cơ bị tai nạn.

Với anh Dương và đồng nghiệp, hầm Hải Vân không chỉ là công trình giao thông mà là một “sinh thể” gắn bó mỗi ngày. Họ thuộc từng khúc cua, điểm thoát hiểm, vị trí thấm nước, cảm nhận được sự thay đổi của hầm theo mùa mưa nắng, theo tiếng vận hành của hệ thống quạt gió.

“Khi xe chết máy giữa hầm, chúng tôi hiểu nỗi lo của tài xế. Khi xảy ra tai nạn, cả ca trực như mang một nỗi buồn chung. Và khi dòng xe lưu thông an toàn, đó là lúc chúng tôi thấy công việc của mình có ý nghĩa”, anh Dương chia sẻ.

Tại hầm đường bộ Cù Mông trên quốc lộ 1, nối hai tỉnh Gia Lai và Đăk Lăk, anh Nguyễn Văn Hào, Đội trưởng Đội vận hành hệ thống giao thông thông minh ITS hầm Cù Mông, cho biết mỗi biểu hiện bất thường trên từng camera, màn hình phần mềm giám sát giao thông, từng thông báo của cảm biến báo cháy… đều là dấu hiệu cảnh báo, chỉ cần một giây lơ là thì hậu quả có thể rất nghiêm trọng.

Anh Hào nhớ lại khoảng 11h đêm tháng 9/2020, xe tải đang lưu thông trong hầm bỗng chậm lại và dừng hẳn giữa đường. Trên màn hình giám sát, anh phát hiện làn khói mỏng bốc ra từ cabin. Ban đầu chỉ như sương, rồi dày lên nhanh chóng, tỏa khắp không gian hẹp của lòng hầm như sương mù.

Anh vội báo cho trưởng ca vận hành và kích hoạt quy trình khẩn cấp, thông báo cho đội cứu hộ, cứu nạn và chữa cháy. Hệ thống ITS được kích hoạt, cảnh báo phương tiện phía sau giữ khoảng cách và điều hướng giao thông trong hầm. Ít phút sau, lực lượng cứu hộ có mặt, phối hợp dập khói và hỗ trợ tài xế rời khỏi xe an toàn.

Trung tâm ITS của hầm Cù Mông có 81 camera giám sát đường hầm dài 2,6 km và đường dẫn dài 3,4 km. Mỗi ca trực có 4 nhân viên giám sát toàn bộ tuyến, đòi hỏi mỗi người phải tỉnh táo, tập trung cao độ. Ngày cao điểm lễ Tết, công việc của họ bận rộn hơn vì lưu lượng phương tiện gia tăng, tiềm ẩn nguy cơ tai nạn.

Những người làm nghề cứu hộ các hầm đường bộ như anh Dương, anh Hào không đơn thuần là trực gác mà phải làm được nhiều việc cùng lúc như sơ cấp cứu, chữa cháy, cứu nạn giao thông, vận hành thiết bị kỹ thuật, điều phối hiện trường khi có sự cố. Họ được huấn luyện liên tục để thích nghi với môi trường khép kín, nguy cơ cao như hầm đường bộ.

Các bài tập diễn ra trong điều kiện mô phỏng sự cố thực tế như làm quen với cáng cứu thương, tập thở oxy cho nạn nhân, chui vào không gian chật hẹp của đường thoát hiểm để diễn tập cứu nạn, vận hành xe thang để kiểm tra sự cố, hay vệ sinh thiết bị các hệ thống điện, thông gió…

Từ hầm Hải Vân đến hầm Cù Mông, những hầm đường bộ xuyên núi không chỉ rút ngắn khoảng cách địa lý mà còn ghi dấu sự trưởng thành của đội ngũ vận hành, cứu nạn người Việt, những con người âm thầm giữ an toàn cho từng chuyến xe qua núi.

Ông Lê Châu Thắng, Phó tổng giám đốc Công ty CP Đầu tư hạ tầng giao thông Đèo Cả, nhận xét trong hầm đường bộ, nơi không gian kín, nhiệt độ cao, khói độc tích tụ nhanh, chỉ một sự chậm trễ nhỏ cũng có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng. Không phải ai cũng đủ can đảm bước vào đám khói dày đặc, nhiệt độ cao, nguy cơ nổ bất cứ lúc nào, song những nhân viên phòng cháy chữa cháy, cứu hộ cứu nạn luôn sẵn sàng lao vào nơi nguy hiểm nhất để giành giật sự sống cho người khác, trong tâm thế chủ động ứng phó mọi tình huống.

Từ khi hầm Hải Vân đưa vào khai thác đến nay, lực lượng cứu hộ cứu nạn đã chữa cháy 67 vụ xảy ra trong hầm và 28 vụ cháy ngoài hầm, cứu hộ thành công 157 xe bị tai nạn trong hầm và 222 xe bị tai nạn ngoài hầm. Với họ, làm việc trong hầm không chỉ là công việc mưu sinh mà là trách nhiệm với cộng đồng.

“Chúng tôi vẫn hay nói vui là làm nghề gác cổng cho sự sống. Niềm vui là khi gặp những tài xế trao ánh mắt thay lời cảm ơn”, anh Lê Hồng Dương chia sẻ.

Đoàn Loan