Nhấn mạnh tranh tụng giữa thẩm phán và luật sư để nâng cao chất lượng xét xử

Ngày 10-1, tại phường Nam Đông Hà (tỉnh Quảng Trị), Tòa án nhân dân khu vực 5 – Quảng Trị phối hợp với tạp chí Tòa án nhân dân tổ chức tọa đàm “Nâng cao chất lượng xét xử” với sự tham gia của nhiều thẩm phán, luật sư giàu kinh nghiệm ở Trung ương và các địa phương.

Theo ông Lê Thiết Hùng – Chánh án Tòa án nhân dân khu vực 5 – Quảng Trị, tọa đàm nhằm cụ thể hóa Nghị quyết số 27 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về cải cách tư pháp, trong đó xác định tranh tụng tại phiên tòa là khâu đột phá.

Thẩm phán và luật sư tuy có vai trò, chức năng khác nhau nhưng cùng chung sứ mệnh bảo vệ công lý, quyền con người và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức.

Tuy nhiên, thực tiễn xét xử cho thấy vẫn còn những khoảng cách nhất định giữa hai bên. Những khác biệt về quan điểm pháp lý, vướng mắc trong việc cung cấp, tiếp cận chứng cứ hoặc cách ứng xử chưa chuẩn mực tại phiên tòa đã phát sinh mâu thuẫn, làm gia tăng đơn thư khiếu nại, gây áp lực cho hệ thống tư pháp và kéo dài thời gian giải quyết vụ án.

Tại tọa đàm, các đại biểu tập trung thảo luận ba nội dung trọng tâm, gồm: nhận diện các tình huống dễ phát sinh mâu thuẫn giữa luật sư và hội đồng xét xử để tìm giải pháp ứng xử văn minh, chuyên nghiệp; trao đổi việc áp dụng các quy định pháp luật mới như nghĩa vụ chứng minh trong án dân sự, hành chính, vai trò của luật sư trong hòa giải thành, tranh tụng tại phiên tòa hình sự và văn hóa pháp đình; đồng thời đề xuất cơ chế đối thoại sớm ngay từ giai đoạn chuẩn bị xét xử nhằm hạn chế khiếu nại tố tụng, nâng cao tính thuyết phục của bản án.

Phát biểu tại tọa đàm, ông Đặng Quang Phương – nguyên Phó chánh án thường trực Tòa án nhân dân tối cao – cho rằng luật sư cần thẳng thắn chỉ ra những điểm chưa phù hợp trong hoạt động xét xử để thẩm phán rút kinh nghiệm, qua đó nâng cao chất lượng phán quyết.

Ông Hà Sĩ Đồng – nguyên quyền Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị – hoan nghênh việc tòa án tổ chức tọa đàm với nội dung đi thẳng vào “cốt lõi của tư pháp hiện đại”. 

Theo ông Đồng, chất lượng xét xử không chỉ phụ thuộc vào quy định pháp luật mà còn ở mức độ đối thoại, hợp tác nghề nghiệp và sự tôn trọng lẫn nhau giữa các chủ thể tham gia tố tụng. Thẩm phán cần chủ động tạo điều kiện để luật sư trình bày đầy đủ, coi đây là kênh thông tin quan trọng cho phán quyết cuối cùng.

Ở chiều ngược lại, đối thoại cũng đặt ra đòi hỏi cao hơn đối với luật sư, buộc phải không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ năng tranh tụng, tuân thủ nghiêm quy tắc đạo đức và ứng xử nghề nghiệp, tranh luận thẳng thắn, sắc sảo.

Luật sư Hoàng Văn Em – nguyên Chánh án Tòa án nhân dân tỉnh Quảng Trị – đánh giá cao ý tưởng tổ chức tọa đàm, cho rằng đây là diễn đàn “rất hay, rất cần thiết”. 

Theo ông Em, trong thực tế vẫn còn tình trạng thẩm phán điều hành xét hỏi theo kiểu “bao trọn gói” từ đầu đến cuối phiên tòa. Theo tinh thần cải cách, thẩm phán cần gợi mở để các bên trình bày đúng trọng tâm, lắng nghe và chỉ hỏi thêm những vấn đề chưa rõ, đồng thời giữ thái độ điềm tĩnh, chuẩn mực trong suốt quá trình xét xử.

Các đại biểu thống nhất cho rằng việc tăng cường cơ chế đối thoại thường xuyên giữa thẩm phán và luật sư thông qua các hoạt động nghiệp vụ, tổng kết xét xử và trao đổi thẳng thắn về những khác biệt trong nhận thức pháp lý sẽ góp phần quan trọng nâng cao chất lượng xét xử.