Ranh giới ứng xử của nghệ sĩ trên mạng xã hội

Trách nhiệm của nghệ sĩ không chỉ trên sân khấu hay trong sản phẩm nghệ thuật mà còn thể hiện qua từng lời nói đời thường, đặc biệt là trước khán giả – những người đã tạo nên vị thế của họ. Và câu chuyện những ngày qua của Lệ Quyên không dừng ở một màn đôi co cá nhân giữa ca sĩ và khán giả mà mở ra cuộc tranh luận rộng hơn về văn hóa ứng xử của nghệ sĩ trong không gian công cộng, đặc biệt là trên môi trường mạng.

Ở góc nhìn xã hội, phát ngôn của Lệ Quyên không đơn thuần là một phút bốc đồng vì bị công kích. Nó phản ánh sự thiếu tinh tế trong ý thức tự kiểm soát của người nổi tiếng khi đối diện áp lực dư luận. Là nghệ sĩ, hẳn rằng mỗi người đã xác định bản thân không còn là cá nhân thuần túy. Mỗi lời nói, hành vi của họ đều gắn với hình ảnh trước công chúng, với người hâm mộ và cả những giá trị văn hóa – ứng xử mà họ đại diện. Khi một nghệ sĩ dùng ngôn từ khiếm nhã để đáp trả khán giả, dù trong bất kỳ hoàn cảnh nào, hình ảnh cá nhân và uy tín nghề nghiệp đều bị tổn hại.

Mạng xã hội khiến khoảng cách giữa nghệ sĩ và công chúng dường như không còn khoảng cách, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về chuẩn mực ứng xử. Không gian mạng không phải là nơi cho phép buông thả cảm xúc, mà mọi phát ngôn đều được ghi nhận, lan truyền nhanh chóng và có sức ảnh hưởng lâu dài. Một câu chữ thiếu kiểm soát có thể phá hủy những nỗ lực xây dựng hình ảnh trong nhiều năm, thậm chí kéo theo hệ lụy tiêu cực cho cộng đồng người theo dõi.

Không ai phủ nhận nghệ sĩ cũng có quyền bức xúc, phản kháng trước những bình luận ác ý. Nhưng bức xúc không đồng nghĩa với quyền văng tục, xúc phạm hay hạ thấp người khác bằng ngôn từ phản văn hóa. “Đáp trả” và “xổ toẹt”. Lời nói có nhiều cách lựa chọn: có thể thẳng thắn, cứng rắn nhưng không nhất thiết phải thô tục, phản cảm. Việc gọi khán giả bằng những từ ngữ mang tính miệt thị không thể được biện minh bằng lý do “tôi bị công kích trước”.

Thực tế cho thấy, không chỉ Lệ Quyên, trước đó đã có không ít nghệ sĩ từng “hớ” trong phát ngôn, từ những câu nói thiếu chuẩn mực, phát ngôn gây sốc cho tới cách ứng xử bị cho là coi thường khán giả. Hệ quả của những sự việc này là nghệ sĩ đã mất hình ảnh trong mắt công chúng, kéo theo làn sóng hoài nghi về tư cách, giá trị mà người nghệ sĩ mang lại cũng như sự chỉ trích, tẩy chay.

“Văn là người”. Với nghệ sĩ – những người làm trong môi trường văn hóa – nghệ thuật, câu nói ấy càng cần phải đặt trong giá trị “chân – thiện – mỹ. Tài năng có thể đưa nghệ sĩ lên đỉnh cao, nhưng chính cách ứng xử, thái độ làm nghề mới quyết định họ đứng được bao lâu trong lòng công chúng. Và nghệ sĩ càng nổi tiếng càng phải ý thức cao về sự chuẩn mực, bởi họ không chỉ đại diện cho bản thân, mà còn góp phần định hình chuẩn mực văn hóa chung và ý thức xã hội.

Ở góc nhìn rộng hơn, câu chuyện phát ngôn lệch chuẩn của nghệ sĩ không chỉ là vấn đề cá nhân, mà là hồi chuông cảnh báo cho đời sống văn hóa trên không gian mạng. Khi những người có sức ảnh hưởng lớn cho phép mình nói năng bất chấp, sự lệch chuẩn ấy rất dễ lan rộng, trở thành thứ được ngụy biện bằng cái mác “thẳng tính”, “cá tính” hay “phản ứng tự vệ”. Nếu không được nhìn nhận và điều chỉnh kịp thời, nó sẽ dễ làm thô ráp đời sống ngôn ngữ, hạ thấp chuẩn mực đối thoại và bào mòn sự tôn trọng lẫn nhau trong xã hội.