Thông điệp của châu Âu khi điều binh sĩ đến Greenland

Tổng thống Emmanuel Macron ngày 15/1 thông báo nhóm binh sĩ Pháp đầu tiên đã đặt chân đến Greenland và lực lượng bổ sung sẽ được triển khai trong thời gian tới. Hàng loạt quốc gia châu Âu khác như Đức, Thụy Điển, Na Uy, Hà Lan và Phần Lan cũng xác nhận sẽ đưa quân tới hòn đảo tự trị thuộc Đan Mạch.

Diễn biến được mô tả là chưa từng có tiền lệ tại NATO, bởi động thái này lại nhắm đến Mỹ, quốc gia dẫn dắt liên minh nhưng lại đang đe dọa sử dụng vũ lực để kiểm soát Greenland. Theo giới quan sát, động thái điều quân của các nước châu Âu phát tín hiệu đoàn kết với Đan Mạch, đồng thời cho Mỹ thấy Greenland không phải là “khu vực dễ thâu tóm”.

Tổng thống Mỹ cho rằng các đối thủ như Nga và Trung Quốc đang tìm cách kiểm soát Greenland, trong khi Đan Mạch không đủ khả năng bảo vệ hòn đảo. Sức ép từ ông Trump khiến chính phủ Đan Mạch và chính quyền Greenland đề xuất một cuộc gặp ba bên với quan chức Mỹ vào ngày 14/1, nhưng cuộc đàm phán tại Nhà Trắng đã không phá được thế bế tắc.

Giới chức Đan Mạch cho rằng Greenland “hoàn toàn không cần thiết” phải thuộc sở hữu Mỹ để được bảo đảm an ninh và Copenhagen cùng các đồng minh đang có những bước đi cụ thể nhằm chứng minh sự nghiêm túc trong cam kết phòng thủ.

Bộ Quốc phòng Đan Mạch cùng ngày thông báo tổ chức diễn tập tại Greenland với sự tham gia của binh sĩ các nước NATO ở châu Âu. Bộ trưởng Quốc phòng Đan Mạch Troels Lund Poulsen thêm rằng Copenhagen “sẽ bố trí lực lượng thường trực ở Greenland”, nhưng không nêu rõ để giúp Mỹ bảo vệ hòn đảo, hay để bảo vệ hòn đảo khỏi Mỹ.

Châu Âu chưa công bố cụ thể kế hoạch tăng quân đến Greenland, nhưng những đợt điều động ban đầu quy mô tương đối nhỏ. Pháp đã có 15 binh sĩ tại hòn đảo. Quân đội Đức triển khai đội trinh sát 13 thành viên, Thụy Điển cử ba sĩ quan, Na Uy, Phần Lan đều cử hai sĩ quan, Anh và Hà Lan mỗi bên cử một người.

Dù quân số ít, sự hiện diện này mang ý nghĩa biểu tượng cao. Tổng thống Macron tuyên bố Pháp và các nước châu Âu phải tiếp tục hiện diện ở “bất cứ nơi nào mà lợi ích của chúng ta bị đe dọa và kiên quyết bảo vệ nguyên tắc tôn trọng chủ quyền lãnh thổ”.

Marc Jacobsen, phó giáo sư tại Cao đẳng Quốc phòng Hoàng gia Đan Mạch, nhận định châu Âu triển khai lực lượng tới Greenland để gửi đi hai thông điệp tới Mỹ.

“Một là nhằm răn đe, để Mỹ hiểu ‘nếu các ông quyết định hành động bằng biện pháp quân sự, chúng tôi sẵn sàng bảo vệ Greenland”, ông Jacobsen nói với Reuters. “Hai là khẳng định ‘chúng tôi nghiêm túc tiếp thu những chỉ trích từ Mỹ, đang tăng cường hiện diện, củng cố chủ quyền và nâng cao năng lực giám sát đối với Greenland'”.

Natacha Butler, cây viết của Al Jazeera, bình luận rằng các quốc gia châu Âu “đang cảm nhận được tính cấp bách của tình hình”, đặc biệt sau những động thái của Mỹ tại Venezuela.

“Họ cảm nhận rằng Tổng thống Trump nói điều gì thì ông ấy thực sự có ý định làm điều đó. Và chính vì vậy mà chúng ta đã chứng kiến nhiều quốc gia châu Âu điều quân”, bà Butler nói.

Lone Wisborg, cựu đại sứ Đan Mạch tại NATO và tại Mỹ, cho rằng Đan Mạch đã cố gắng dàn xếp với ông Trump, nhưng sau cùng, nước này và Greenland kết luận rằng đây là vấn đề chủ quyền lãnh thổ.

“Dưới góc nhìn đó thì họ sẽ không có sự thỏa hiệp nào”, bà Wisborg nói, thêm rằng trọng tâm của chính quyền Đan Mạch – Greenland giờ đây là tăng cường an ninh và mở rộng hiện diện quân sự tại hòn đảo. “Chưa rõ liệu chừng đó có đủ để phía Mỹ chấp nhận thực tế hay không”.

Greenland là đảo lớn nhất thế giới, giữa Đại Tây Dương và Bắc Băng Dương, có dân số 57.000 người và diện tích khoảng 2,16 triệu km2. Hòn đảo nằm trên tuyến đường ngắn nhất từ Bắc Mỹ tới châu Âu, khiến nó trở thành địa điểm chiến lược quan trọng với Washington. Greenland còn có nguồn khoáng sản dồi dào, phần lớn chưa được khai thác.

Trong nhiệm kỳ đầu, ông Trump từng tuyên bố Mỹ nên mua Greenland, nhưng không có động thái tiếp theo nào và đề xuất đó dần rơi vào quên lãng. Sau khi nhậm chức nhiệm kỳ hai, ông nêu lại ý định này, với thái độ ngày càng quyết liệt, cứng rắn.

Các lãnh đạo châu Âu và nhiều chuyên gia an ninh quốc gia Mỹ cho rằng Nga và Trung Quốc không tạo ra mối đe dọa nào trong ngắn hạn với Greenland. Họ thêm rằng Mỹ vẫn có dư địa đáng kể để thiết lập các biện pháp phòng thủ tại hòn đảo theo hiệp ước năm 1951 với Đan Mạch, thay vì kiểm soát hòn đảo.

Sau cuộc gặp với Phó tổng thống Mỹ JD Vance và Ngoại trưởng Marco Rubio tại Nhà Trắng, Ngoại trưởng Đan Mạch Lars Lokke Rasmussen nói hai bên đã nhất trí thành lập một “nhóm công tác cấp cao” nhằm tiếp tục thảo luận về những quan ngại của Tổng thống Trump về Greenland.

Ngoại trưởng Rasmussen cho biết ông đã nêu rõ quan điểm của Đan Mạch và các đại diện Mỹ không đề cập trực tiếp đến kiểm soát Greenland. Ông thêm rằng binh sĩ châu Âu ở Greenland để tham gia diễn tập, không phải nhằm răn đe Mỹ.

Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen ngày 15/1 không quá lạc quan về cuộc gặp, bởi đối thoại sẽ khó thay đổi được thực tế là “Mỹ vẫn có tham vọng kiểm soát Greenland”.

Trong khi đó, Nhà Trắng cho biết cuộc gặp giữa các đại diện của Mỹ và Đan Mạch, Greenland đã diễn ra hiệu quả, đồng thời cảnh báo việc châu Âu đưa binh sĩ đến hòn đảo không lay chuyển được quan điểm của Tổng thống Trump với vùng lãnh thổ này.

“Tôi không cho rằng việc triển khai binh sĩ ở châu Âu có ảnh hưởng đến quá trình ra quyết định hay mục tiêu kiểm soát Greenland của Tổng thống”, thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt tuyên bố.

Như Tâm (Theo AFP, Reuters, WSJ)