Chuyển từ “đối phó” sang “tự giác”

 Không chỉ nhằm tăng cường xử lý vi phạm, điều này còn tạo bước chuyển quan trọng trong việc nâng cao ý thức tự giác của người dân, hướng tới xây dựng nếp sống văn minh đô thị.

Sau khi đưa vào vận hành hệ thống camera trí tuệ nhân tạo (AI) với 1.837 chiếc bố trí tại 25 tuyến phố và 195 nút giao thông trọng điểm, Hà Nội đã khai thác hiệu quả “mắt thần công nghệ” này để giám sát, xử lý hàng loạt hành vi vi phạm trật tự đô thị như: lấn chiếm vỉa hè, lòng đường; dừng đỗ xe trái phép; bày bán hàng hóa không đúng quy định; treo biển quảng cáo, làm mái che sai phép; xả rác, vứt tàn thuốc nơi công cộng. Những hình ảnh vi phạm được ghi nhận rõ nét, khoanh vùng cụ thể và chuyển về cơ quan chức năng để xử lý theo quy trình “phạt nguội”.

Thực tế lâu nay cho thấy trật tự đô thị vẫn là bài toán khó giải tại các đô thị lớn như Hà Nội – nơi mật độ dân cư đông, hoạt động buôn bán, giao thông diễn ra sôi động. Việc lấn chiếm vỉa hè, đỗ xe tùy tiện hay xả rác bừa bãi đã trở thành những hành vi “quen mắt”, thậm chí “quen tay” của không ít người. Các đợt ra quân lập lại trật tự trước đây dù mang lại hiệu quả nhất định song thường có tính thời điểm, thiếu bền vững. Khi lực lượng chức năng rút đi, vi phạm lại tái diễn, cho thấy ý thức tự giác chưa thực sự được hình thành.

Trong bối cảnh đó, hệ thống camera AI với khả năng giám sát 24/24 giờ đã tạo một phương thức quản lý hoàn toàn khác. Những “mắt thần” với độ phân giải cao có thể zoom xa, ghi nhận chi tiết từng hành vi vi phạm, khiến mọi hành động sai quy định đều có nguy cơ bị phát hiện, dù không có lực lượng trực tiếp làm nhiệm vụ tại hiện trường. Chính sự hiện diện thường xuyên, âm thầm nhưng liên tục này đã tạo hiệu ứng răn đe mạnh mẽ, buộc nhiều người phải cân nhắc trước khi vi phạm.

Đáng chú ý, tinh thần xuyên suốt mà Công an TP Hà Nội nhấn mạnh là camera AI không nhằm “tăng phạt” mà lấy phòng ngừa làm chính. Khi biết rằng mọi hành vi đều có thể bị ghi nhận và truy xuất, người dân dần hình thành thói quen tự điều chỉnh hành vi, không phải vì sợ bị xử phạt ngay tức thì, mà vì ý thức được trách nhiệm lâu dài của mình với cộng đồng. Đây là sự chuyển dịch quan trọng từ tâm lý “đối phó” sang “tự giác” – nền tảng cốt lõi của văn hóa đô thị hiện đại.

Việc áp dụng camera AI cũng mở ra hướng tiếp cận hiệu quả hơn trong quản lý trật tự đô thị. Những hành vi như xả rác, vứt tàn thuốc… hay hút thuốc lá nơi công cộng thường diễn ra nhanh, khó phát hiện nếu chỉ dựa vào nhân lực tuần tra, giám sát. Camera AI với khả năng lưu trữ, đối chiếu dữ liệu giúp xử lý đúng người, đúng hành vi, bảo đảm tính nghiêm minh, công bằng và minh bạch của pháp luật.

Bước đầu, mô hình này đã cho thấy những chuyển biến tích cực. Nhiều tuyến phố thông thoáng hơn, vỉa hè dần trả lại không gian cho người đi bộ, môi trường sống sạch sẽ hơn. Trong bối cảnh Hà Nội hướng tới hình ảnh đô thị xanh – sạch – văn minh, việc mở rộng “phạt nguội” sang lĩnh vực trật tự đô thị và vệ sinh môi trường là bước đi cần thiết.

Công nghệ, nếu được đặt trong khuôn khổ pháp luật rõ ràng và đi kèm tuyên truyền thuyết phục, sẽ không tạo cảm giác “bị theo dõi”, mà ngược lại, góp phần làm “nóng” lên ý thức chấp hành, để trật tự đô thị không chỉ được giữ bằng chế tài mà còn bằng sự tự giác của mỗi người dân.