Xông đất, khi một bước chân mở lối cho cả năm dài

Xông đất, hay còn gọi là xông nhà, là phong tục lâu đời của người Việt. Theo quan niệm dân gian, người đầu tiên bước vào nhà sau thời khắc giao thừa sẽ mang theo vía tốt hoặc xui rủi, ảnh hưởng đến vận khí của cả năm. 

Bởi vậy, chuyện ai là người mở bước chân đầu tiên ấy chưa bao giờ được xem là ngẫu nhiên.

Phong tục gói trọn ước vọng năm mới

Ở một xóm nhỏ tại Gia Lai, bà Hạnh dậy sớm hơn thường lệ. Bà mở cửa đúng 6 giờ sáng, đứng chờ. Không phải chờ con cháu, mà chờ một người hàng xóm thân quen, ông Lợi, người đã được “chọn mặt gửi vàng” xông đất.

“Ông Lợi tới là cả nhà yên tâm”, bà Hạnh cười như muốn tan trong không khí đầu năm. “Ông ấy sống hiền, gia đình êm ấm, năm nay lại hợp tuổi”.

Khoảng mười phút sau, ông Lợi xuất hiện, áo sơ mi mới, tay cầm bao lì xì đỏ cùng một chai rượu Vĩnh Cửu thơm nức. Vừa bước qua ngưỡng cửa, ông liền cười xòa:

“Chúc nhà mình năm mới mạnh khỏe, làm ăn suôn sẻ nha”.

Bà Hạnh đáp lại ngay: “Có ông tới là mừng rồi, vào nhà uống miếng trà”.

Cuộc trao đổi ngắn, vài câu chúc quen thuộc, nhưng với nhiều gia đình, khoảnh khắc ấy mang ý nghĩa của sự khởi đầu.

Nhiều gia đình hiện nay vẫn còn giữ trọn vẹn sự trang trọng của phong tục như bà Hạnh. Đơn cử như ông Ba, 72 tuổi, ở cùng xóm với bà Hạnh, nói rằng từ trước đến nay nhà ông luôn chọn người xông đất rất kỹ. “Không phải mê tín”, ông giải thích, “mà là giữ nếp nhà”.

Sáng mùng một, người được chọn bước vào nhà, thắp nén nhang lên bàn thờ tổ tiên, nói vài lời khấn ngắn. Sau đó mới ngồi xuống uống trà, ăn miếng bánh tét. Mọi thứ diễn ra chậm rãi, đúng nhịp Tết.

“Bước chân đầu năm giống như lời chào với cả năm phía trước”, ông Ba nói. “Chào cho đàng hoàng thì mình thấy yên lòng”.

Theo quan niệm dân gian, người xông đất đầu năm nên là người hợp tuổi, tính tình vui vẻ, làm ăn thuận lợi, để “lấy vía” cho gia chủ. Có nhà kỹ lưỡng xem tuổi, xem mệnh; có nhà chỉ cần người mình quý, mình tin tưởng là được.

Xông đất ngày nay được “giản lược” hơn ngày xưa

Ngày nay, giữa nhịp sống hiện đại, phong tục xông đất đã giản lược đi nhiều. Không phải nhà nào cũng nhờ người khác xông đất. Có gia đình chọn cách tự xông nhà bằng cách chủ nhà ra khỏi cửa trước giao thừa, rồi bước vào lại sau thời khắc năm mới. 

Cách làm này phổ biến ở đô thị, khi việc nhờ vả trở nên khó khăn hơn. Cũng có không ít người thì mở cửa cho con nhỏ chạy vào, với niềm tin trẻ con mang theo sự trong trẻo, may mắn.

Chị Ngọc, sống trong một chung cư lớn tại Đà Nẵng, cho biết: “Mình không quá rành mấy chuyện tuổi tác, nên hai vợ chồng dắt nhau xuống sảnh lúc gần giao thừa, rồi lên lại”.

Với chị, nghi thức này mang ý nghĩa tượng trưng. “Quan trọng là tâm thế mình bước vô nhà, vui vẻ, nhẹ nhàng”.

Anh Hoàng, sống ở một chung cư tại TP.HCM, cho biết việc xông đất ở thành phố giờ khá linh hoạt. “Có năm tôi là người xông đất cho cả dãy”, anh kể. “Mấy nhà quen nhau, hẹn trước. Đúng giờ là tôi đi gõ cửa từng nhà, chúc vài câu rồi đi”.

Xông đất với họ không chỉ là chuyện may rủi, mà là cái cớ để mọi người bước sang nhà nhau, chúc nhau một khởi đầu tử tế.

Trong đời sống hiện đại, phong tục xông đất đã bớt đi phần nặng nề. Ít ai còn quá khắt khe trong việc chọn tuổi hợp, tránh tuổi xung. Thay vào đó, nhiều gia đình xem trọng năng lượng mà người xông đất mang đến: sự lạc quan, lời chúc chân thành, một nụ cười đầu năm.

Một bà cụ quê miền Tây ở xóm trọ của tôi từng nói vui với con cháu: “Xông đất mà mặt mày cau có là thôi, vía xấu lắm”.

Câu nói nghe qua tưởng đùa, nhưng lại phản ánh một sự thay đổi tinh tế trong cách nhìn phong tục. Điều người ta mong mỏi không chỉ là may mắn theo quan niệm, mà là cảm giác an tâm, tin rằng năm mới có thể bắt đầu bằng điều lành.

Giữa nhịp sống nhanh, nhiều phong tục Tết dần giản lược, nhưng xông đất vẫn được giữ lại, có lẽ vì nó chạm vào nhu cầu của nhiều người: ai cũng muốn một khởi đầu tốt đẹp.

Xông đất, suy cho cùng, không chỉ là chuyện tuổi hợp hay vía tốt. Đó là khoảnh khắc con người mở cửa nhà mình, và mở cả niềm tin rằng phía trước vẫn còn những ngày thuận hòa.

Và có lẽ điều quan trọng nhất của xông đất không nằm ở việc ai bước vào trước, mà ở cách con người đón nhau bằng nụ cười, bằng vài câu chúc chân thành. Một bước chân qua ngưỡng cửa, nếu mang theo thiện ý, đã đủ để mở ra một năm dài nhẹ nhõm hơn.