Ngày xuân, lên núi xem “bò chận”

Với đồng bào Mông ở các xã biên giới phía Tây tỉnh Nghệ An, con bò không chỉ là tài sản có giá trị lớn mà còn là biểu tượng của sức mạnh, sự cần cù và là linh vật trong đời sống tinh thần. Vào các dịp Tết cổ truyền, các lễ làm vía, chọi bò trở thành một hoạt động không thể thiếu. Sân chọi không quá cầu kỳ, có thể là bất kỳ bãi đất bằng phẳng nào đủ rộng. 

Vào dịp đầu xuân, người dân bản Tổng Khư (xã Na Ngoi, Nghệ An) kéo nhau lên thung lũng khá bằng phẳng trên núi để tổ chức các trận “bò chận” (chọi bò).

Bò chọi phải có sừng dài, u to, vai nở, mình thon và được nuôi dưỡng, chăm sóc theo chế độ đặc biệt. Trong ảnh là 2 chú bò được chủ dẫn đi vòng quanh để thăm dò nhau nhằm kích thích “máu chiến” trong mỗi con bò.

Anh Xồng Bá Xò (SN 1994, trú bản Tổng Khư) vừa trở về ăn Tết với gia đình sau thời gian làm việc tại Nhật Bản, dẫn theo con bò chọi của gia đình đến sân “tham chiến”. “Chọi cho vui thôi, chủ yếu giúp bò rèn luyện các thế đấu, khắc phục các yếu điểm trước đối thủ. Thắng cũng vui mà thua cũng không sao cả”, anh Xò tâm sự. 

Các trận chọi bò không giới hạn người trong bản mà bất kỳ người dân ở bản nào dẫn bò đến và có đối thủ vừa tầm, không quá chênh lệch về thể hình, độ tuổi đều có thể “bắt cặp” để thi đấu.

Sau khi vờn thăm dò đối thủ, hai con bò sẽ lao vào nhau, sử dụng các đòn móc, khóa của cặp sừng dài để ghì đối thủ. Thông thường các trận chọi bò chỉ diễn ra trong vài ba phút, con yếu thế hơn sẽ bỏ chạy. 

Ông Mùa Bá Thái (87 tuổi) đưa con bò quý của gia đình đi chọi. Rất tiếc, con bò của ông Thái chỉ chống đỡ được các đòn tấn công của đối thủ sau gần một phút thi đấu. “Tôi không buồn đâu. Chận (chọi) phải có thắng, có thua chứ, cứ vui là được rồi”, ông lão người Mông vui vẻ chia sẻ. 

Để đảm bảo an toàn, khán giả tập trung trên sườn núi để theo dõi các trận chọi bò ở sân tự phát dưới thung lũng. 

Theo ông Lầu Vả Chồng, Trưởng ban công tác mặt trận bản Tổng Khư, lễ hội chọi trâu, bò của đồng bào Mông được hình thành từ xa xưa, trở thành nét văn hóa độc đáo trong đời sống tâm linh qua các lễ làm vía và mỗi độ Tết đến, xuân về. Đây cũng là dịp để mọi người trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm trong huấn luyện bò chọi cũng như chăm sóc đàn trâu, bò. 

Các cuộc chọi bò quy mô cấp bản có thể diễn ra bất kỳ thời điểm nào, khi có một gia đình trong bản tổ chức lễ cúng vía. Việc có bò từ các bản khác đến nhiều hay ít còn thể hiện uy tín của người được làm vía và gia đình tổ chức cúng vía. Lễ hội chọi bò quy mô cấp xã thường tổ chức vào dịp Tết Nguyên đán, có sự lựa chọn gắt gao hơn về tiêu chuẩn của mỗi con bò chọi. 

Xã Na Ngoi, tỉnh Nghệ An (Ảnh: Google Maps).