Người Việt bệnh tật từ thói quen ăn nhiều muối

Hôm 11/3, TS. Đỗ Thị Phương Hà, Viện Dinh dưỡng quốc gia, dẫn kết quả Điều tra quốc gia yếu tố nguy cơ bệnh không lây nhiễm (STEPS) năm 2021 của Bộ Y tế cho thấy so với điều tra năm 2015, tỷ lệ tiêu thụ muối giảm từ 9,4 g xuống còn 8,1 g, song vẫn ở mức cao, gần gấp đôi khuyến cáo so với mức cần thiết. Công trình còn ghi nhận 8,7% dân số thường ăn thực phẩm chế biến sẵn có hàm lượng muối cao. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị người trưởng thành chỉ nên ăn ít hơn 5 g muối mỗi ngày.

TS Hà cho hay ăn mặn làm gia tăng bệnh không lây nhiễm khi làm tăng cường độ làm việc của hệ thống tim mạch, thận và tiết niệu, dẫn tới suy giảm chức năng hoạt động của các hệ cơ quan này. Đối với những người đã mắc bệnh tăng huyết áp, suy tim, suy thận và suy gan, ăn nhiều muối sẽ làm bệnh tiến triển nhanh hơn.

Cụ thể, nồng độ muối của các chất dịch trong cơ thể là ổn định. Vì thế, khi ăn nhiều muối làm tăng áp lực thẩm thấu trong máu, cơ thể sẽ phải cần thêm nước để duy trì ổn định nồng độ dịch thể. Đáp ứng với yêu cầu này, cảm giác khát nước sẽ xuất hiện làm cho người ăn mặn phải uống nhiều nước, điều này đồng nghĩa với việc tăng dung lượng máu và tăng áp lực lên thành mạch. Hiện tượng này kéo dài sẽ làm tăng huyết áp.

Riêng bệnh thận, ăn thừa muối làm thay đổi cân bằng natri – kali, từ đó làm thận phải giảm chức năng để làm giảm thải nước, dẫn đến làm tăng áp lực máu. Điều này làm tăng áp lực lên thận và làm tăng nguy cơ thận bị bệnh lý. Ăn thừa muối cũng làm tăng lượng protein trong nước tiểu và đây là yếu tố nguy cơ quan trọng làm suy giảm chức năng của thận.

Không chỉ gây tổn thương thận, việc ăn nhiều muối còn ảnh hưởng đến nhiều cơ quan khác trong cơ thể như tăng nguy cơ sỏi thận do tăng thải canxi qua nước tiểu, giảm lưu lượng máu lên não gây suy giảm chức năng nhận thức, loãng xương và tổn thương niêm mạc dạ dày.

Trong khi đó, bệnh thận mạn tính hiện ảnh hưởng đến hơn 10 triệu người Việt, nằm trong nhóm 10 nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở nước ta. Còn tăng huyết áp ảnh hưởng đến 25% người trưởng thành, tức cứ 4 người trưởng thành. Trong nhiều yếu tố nguy cơ dẫn đến bệnh thận, thói quen ăn mặn kéo dài được xem là một trong những nguyên nhân phổ biến nhưng ít được chú ý.

Các bằng chứng khoa học cũng cho thấy người đang có vấn đề về thận nếu ăn thừa muối sẽ làm tăng nguy cơ suy giảm chức năng thận. Bệnh nhân đang có bệnh thận tiến triển nếu giảm ăn muối xuống còn 2,3 gam natri/ngày thì sẽ làm giảm đào thải protein và cải thiện mức lọc cầu thận so với người ăn 4,6 gam natri/ngày.

Bác sĩ cho hay dù các chiến dịch truyền thông về giảm muối đã được triển khai trong nhiều năm, mức tiêu thụ muối của người Việt vẫn ở mức cao. Nhiều người không nhận ra mình đang tiêu thụ quá nhiều muối mỗi ngày do muối đến từ các thực phẩm chế biến sẵn. Các sản phẩm như mì ăn liền, đồ ăn nhanh, snack mặn, xúc xích, thịt chế biến, nước chấm hay thực phẩm đóng hộp thường chứa lượng muối cao để tăng hương vị và kéo dài thời gian bảo quản.

Các chuyên gia dinh dưỡng cho rằng việc giảm muối trong khẩu phần ăn là một trong những biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả để phòng ngừa nhiều bệnh mạn tính. Người dân được khuyến nghị hạn chế thêm muối và gia vị mặn khi nấu ăn, giảm sử dụng thực phẩm chế biến sẵn và đồ ăn nhanh, đồng thời tăng cường rau quả tươi trong bữa ăn hàng ngày. Một thói quen quan trọng khác là đọc nhãn dinh dưỡng khi mua sản phẩm, chú ý đến hàm lượng natri (sodium) trên bao bì và ưu tiên lựa chọn những sản phẩm ít muối hoặc giảm natri.

Ngày Thận thế giới (World Kidney Day) được xác định là ngày 12/3 hàng năm. Đây là dịp quốc tế nhấn mạnh về căn bệnh này và đưa ra các khuyến cáo nhằm phòng chống bệnh thận, trong đó có vấn đề về dinh dưỡng.

Lê Nga