Israel đánh giá chưa đúng mức khả năng quân sự của Iran?

Ngày 21-3, TP Arad và TP Dimona ở miền nam Israel hứng đòn tấn công của Iran. Tehran gọi đây là hành động đáp trả cuộc tấn công của Israel vào cơ sở hạt nhân Natanz của nước này ở tỉnh Isfahan.

Ít nhất 180 người bị thương trong vụ tấn công này và hàng trăm người đã được sơ tán khỏi 2 TP. Đáng quan ngại, tên lửa của Iran rơi gần một trung tâm nghiên cứu hạt nhân của Israel.

Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đến thăm hiện trường vụ tấn công của Iran ở TP Arad (miền nam Israel) ngày 22-3. Ảnh: Avi Ohayon/GPO/CNN

Sau đòn tấn công này, chính Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu thừa nhận đất nước ông đã trải qua một “buổi tối rất khó khăn trong cuộc chiến vì tương lai của chúng ta”. Theo Bộ Y tế Israel, ít nhất 4.564 người bị thương ở Israel kể từ khi cuộc chiến với Iran bắt đầu vào ngày 28-2.

Các nhà phân tích cho rằng, mặc dù Israel thường xuyên tiến hành các chiến dịch quân sự ở Gaza, Bờ Tây, Lebanon và các nơi khác, nhưng hiếm khi người dân Israel cảm nhận được tác động của chiến tranh như trong ba tuần qua, theo đài Al Jazeera. Tại lãnh thổ Palestine, bao gồm cả Gaza, giới quan sát đánh giá không cân xứng về sức mạnh khi các nhóm vũ trang sử dụng tên lửa thô sơ để bắn vào Israel.

Với số thương vong cao trong các vụ tấn công hôm 21-3 ở Arad và Dimona, một câu hỏi được đặt ra: Phải chăng Israel đã đánh giá thấp khả năng quân sự của Iran?

Iran đang sử dụng những loại vũ khí nào?

Các nhà phân tích quốc phòng mô tả chương trình tên lửa của Iran là lớn nhất và đa dạng nhất ở Trung Đông. Được phát triển trong nhiều thập niên, chương trình này bao gồm tên lửa đạn đạo và tên lửa hành trình, được thiết kế để giúp Tehran có tầm bắn ngay cả khi thiếu một lực lượng không quân hiện đại.

Iran sở hữu các hệ thống tên lửa tầm ngắn và tầm trung, cũng như các tên lửa hành trình tầm xa dùng để tấn công mặt đất và chống hạm.

Tên lửa đạn đạo tầm ngắn của Iran có tầm bắn khoảng 150 km đến 800 km và được chế tạo để nhắm vào các mục tiêu quân sự gần đó và thực hiện các cuộc tấn công nhanh chóng trong khu vực.

Hệ thống cốt lõi của chúng bao gồm các biến thể Fateh: Zolfaghar, Qiam-1 và các tên lửa Shahab-1/2 đời cũ hơn. Tầm bắn ngắn hơn của chúng có thể là một lợi thế trong tình huống khủng hoảng. Chúng có thể được phóng theo loạt, rút ​​ngắn thời gian cảnh báo và khiến việc tấn công phủ đầu trở nên khó khăn hơn.

Các hệ thống tầm trung đó bao gồm Shahab-3, Emad, Ghadr-1, các biến thể của Khorramshahr và Sejjil. Chúng cũng có những thiết kế mới hơn như Kheibar Shekan và Haj Qassem.

Các tên lửa hành trình tấn công mặt đất và chống hạm của Iran bao gồm các biến thể Soumar, Ya-Ali và Quds, Hoveyzeh, Paveh và Ra’ad.

Tên lửa đạn đạo tầm xa nhất, Soumar, có tầm bắn từ 2.000 km đến 2.500 km. Tuy nhiên, có thông tin cho rằng hai tên lửa của Iran đã được bắn vào cuối ngày 19 hoặc đầu ngày 20-3 nhằm vào Diego Garcia, một căn cứ quân sự chung của Mỹ và Anh ở Ấn Độ Dương, cách Iran 4.000 km. Anh cho biết cuộc tấn công đã thất bại, và một quan chức Iran đã phủ nhận việc bắn tên lửa.

Cố lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei trước đây đã giới hạn tầm bắn tên lửa của Iran ở mức 2.200 km, nhưng đã dỡ bỏ giới hạn đó sau cuộc chiến 12 ngày của Israel chống lại Iran vào tháng 6-2025. Mỹ cũng tham gia cùng Israel trong cuộc chiến đó, tấn công vào ba cơ sở hạt nhân chính của Iran.

Bom chùm hay đầu đạn chùm là gì?

“Iran cũng đã sử dụng bom chùm trong các cuộc tấn công vào Israel. Mỗi loại đầu đạn mà Iran sở hữu đều sử dụng đầu đạn chùm” – chuyên gia Uzi Rubin, giám đốc sáng lập chương trình phòng thủ tên lửa của Israel và là nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Chiến lược và An ninh Jerusalem, nói với hãng tin Media Line của Mỹ.

Thay vì một đầu đạn nổ duy nhất, đầu đạn chùm phân tán nhiều quả bom nhỏ.

“Phần đầu của tên lửa, thay vì chứa một thùng thuốc nổ lớn, lại chứa một cơ chế giữ nhiều quả bom nhỏ. Và khi tên lửa tiếp cận mục tiêu, lớp vỏ của nó sẽ mở ra, tách ra và xoay tròn, các quả bom nhỏ được giải phóng vào không gian và rơi xuống đất” – chuyên gia Rubin mô tả.

Chuyên gia nói thêm rằng đầu đạn chùm của Iran có thể chứa từ 20 đến 30 quả bom con hoặc từ 70 đến 80 quả, tùy thuộc vào loại tên lửa.

Những loại vũ khí này cũng không phải là mới đối với Iran. Có thông tin Iran cũng đã sử dụng bom chùm trong cuộc chiến 12 ngày. Israel cũng bị cáo buộc sử dụng bom chùm ở Lebanon. Bom chùm đã bị cấm vào năm 2008 khi Công ước về Bom chùm được thông qua. Cả Iran và Israel đều không phải là các quốc gia ký kết công ước này.

Tại sao bom chùm lại phát huy tính sát thương lớn ở thời điểm này?

Người phát ngôn quân đội Israel cho biết hệ thống phòng không của Israel đã không thể đánh chặn một số tên lửa của Iran bắn trúng Arad và Dimona mặc dù đã được kích hoạt. Ông nói rằng vũ khí của Iran không phải là “đặc biệt hay xa lạ” và một cuộc điều tra đang được tiến hành.

Tại sao bom chùm lại phát huy tính sát thương lớn như vậy vào thời điểm này? Có một vài lý do.

Để đánh chặn một tên lửa đạn đạo được trang bị bom chùm, việc này phải diễn ra trước khi đầu đạn bung ra và giải phóng các đầu đạn con. Sau khi đầu đạn bung ra, tên lửa chuyển từ tấn công vào một điểm duy nhất sang tấn công vào nhiều điểm, khiến việc ngăn chặn trở nên khó khăn hơn.

Hôm 19-3, tờ Times of Israel đưa tin rằng không quân Israel sẽ bắt đầu tiết kiệm máy bay đánh chặn. Các quan chức quân sự được cho là đã nói vào thời điểm đó rằng bom chùm của Iran khó có thể gây ra thiệt hại đáng kể nếu người dân đã tìm nơi trú ẩn và do đó, có thể tránh việc bắn hạ một số quả bom.

Tiếp theo sẽ là gì?

Trong giai đoạn tiếp theo của cuộc chiến, Iran, Mỹ và Israel có thể tiếp tục nhắm mục tiêu vào các cơ sở hạ tầng quan trọng.

Theo Tổ chức Năng lượng Nguyên tử Iran, ngày 21-3 Mỹ và Israel đã tấn công cơ sở hạt nhân Natanz của Iran. Cơ sở này nằm ở miền trung Iran và là một trong những địa điểm làm giàu uranium quan trọng nhất của nước này, cách Tehran khoảng 220 km về phía đông nam. Đây là lý do Iran đáp trả bằng việc tấn công Arad và Dimona, nơi đặt cơ sở hạt nhân chính của Israel.

Trước đó, Israel đã tấn công các kho chứa nhiên liệu ở Tehran, khiến khói độc hại bao trùm thủ đô Iran. Về phần mình, Mỹ trước đó đã tấn công đảo Khaarg, trung tâm xuất khẩu dầu mỏ của Iran, và đe dọa sẽ làm lại điều đó.

Iran về cơ bản đã phong tỏa eo biển Hormuz, một điểm nghẽn quan trọng đối với vận tải hàng hải và vận chuyển dầu mỏ toàn cầu, đồng thời nhắm mục tiêu vào các căn cứ quân sự và cơ sở hạ tầng năng lượng quan trọng trên khắp các quốc gia vùng Vịnh Ả Rập.

Tổng thống Mỹ Donald Trump yêu cầu mở lại eo biển Hormuz và đe dọa sẽ tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng Iran nếu Tehran không tuân thủ trong vòng 48 giờ. Tối hậu thư của ông Trump sẽ hết hạn vào sáng 24-3 theo giờ Việt Nam.

Chưa biết tình hình sẽ diễn tiến cụ thể thế nào, tuy nhiên đến thời điểm này phía Iran không hề có dấu hiệu nhượng bộ, thậm chí gia tăng đáp trả và đe doạ ngược.

Iran ngày 22-3 tuyên bố sẽ tấn công các cơ sở năng lượng, công nghệ thông tin và khử mặn nước trong khu vực nếu Mỹ và Israel nhắm mục tiêu vào các nhà máy điện của Iran như tối hậu thư của Tổng thống Trump.