Nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV được xem là giai đoạn đặc biệt của nghị trường Việt Nam khi cơ quan lập pháp phải đối mặt với những thách thức chưa từng có. Trong bối cảnh đó, nhiều quyết sách mang tính linh hoạt, kịp thời đã được ban hành, góp phần củng cố niềm tin của người dân, doanh nghiệp và cộng đồng đầu tư vào định hướng phát triển của đất nước.
Từ góc nhìn của cộng đồng doanh nghiệp và giới trí thức quốc tế, TS Trần Hải Linh, Ủy viên Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nhân & Đầu tư Việt Nam – Hàn Quốc, cho rằng dấu ấn nổi bật của Quốc hội khóa XV nằm ở tinh thần chủ động, linh hoạt trong lập pháp, đồng thời vẫn giữ được tầm nhìn dài hạn cho cải cách thể chế và phát triển kinh tế.
3 dấu ấn Quốc hội khóa XV
. Phóng viên: Quốc hội khóa XV đã đi qua một chặng đường đặc biệt khi phải vừa ứng phó với đại dịch, vừa cấp bách hoàn thiện thể chế để phục hồi kinh tế. Dưới góc độ chuyên gia, ông nhìn nhận thế nào về những thành tựu nổi bật và các bài học kinh nghiệm quý giá mà nhiệm kỳ này để lại?
+ TS Trần Hải Linh: Là người luôn dõi theo và quan sát hoạt động nghị trường, tôi cho rằng chặng đường năm năm của Quốc hội khóa XV là một nhiệm kỳ đặc biệt. Dù đối mặt với nhiều thử thách nhưng cũng để lại những dấu ấn rất rõ nét, phản ánh sự chủ động, linh hoạt và tinh thần trách nhiệm trước những biến động của tình hình trong nước và quốc tế.
Trước hết, dấu ấn nổi bật nhất của Quốc hội khóa XV nằm ở vai trò lập pháp mang tính “phản ứng nhanh” nhưng vẫn giữ được định hướng dài hạn. Trong bối cảnh đại dịch COVID-19, Quốc hội đã kịp thời ban hành nhiều nghị quyết có tính chất đặc thù, chưa có tiền lệ, cho phép Chính phủ áp dụng các cơ chế linh hoạt về y tế, tài chính – ngân sách, mua sắm công, cũng như các gói hỗ trợ người dân và doanh nghiệp. Điều quan trọng là những quyết sách này không chỉ nhằm “chống đỡ” trước khủng hoảng, mà còn tạo nền tảng cho phục hồi và tái cơ cấu nền kinh tế sau dịch.
Nhiệm kỳ này còn ghi dấu ấn đậm nét trong hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa với nhiều luật và nghị quyết liên quan đến đầu tư, doanh nghiệp, đất đai, tài chính – ngân sách, khoa học – công nghệ, chuyển đổi số… được sửa đổi hoặc ban hành theo hướng đồng bộ, thực chất hơn.
Thứ hai, hoạt động giám sát của Quốc hội khóa XV có bước chuyển rõ rệt về chiều sâu và trọng tâm. Giám sát không chỉ dừng ở xem xét, đánh giá mà ngày càng gắn với trách nhiệm giải trình, hậu giám sát và yêu cầu khắc phục cụ thể. Các phiên chất vấn và trả lời chất vấn được tổ chức linh hoạt, đi thẳng vào những vấn đề “nóng” của đời sống kinh tế – xã hội như quản lý thị trường, giá cả, năng lượng, giáo dục, y tế, giải ngân đầu tư công…
Thứ ba, trong quyết định các vấn đề quan trọng, Quốc hội khóa XV đã thể hiện tinh thần đồng hành cùng Chính phủ nhưng không buông lỏng vai trò kiểm soát quyền lực. Những quyết sách lớn liên quan đến chương trình phục hồi và phát triển kinh tế – xã hội, điều chỉnh chính sách tài khóa – tiền tệ, các dự án quan trọng quốc gia hay an sinh xã hội đều được cân nhắc trên cơ sở hài hòa giữa ổn định vĩ mô, an toàn tài chính quốc gia và yêu cầu tăng trưởng…
Lập pháp cần đi trước để dẫn dắt
. Trên tinh thần đó, bước vào nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI, ông mong đợi những đổi mới mang tính đột phá nào trong công tác lập pháp và ban hành quyết sách chiến lược để tạo đà bứt phá thực sự cho kinh tế Việt Nam?
+ Tôi cho rằng lập pháp phải đi trước một bước để theo kịp thực tiễn và dẫn dắt sự phát triển. Quốc hội khóa XVI cần thúc đẩy xây dựng hệ thống pháp luật ổn định, minh bạch, dễ dự đoán, giảm tối đa chồng chéo và độ trễ chính sách. Pháp luật phải trở thành động lực phát triển, chứ không chỉ là công cụ quản lý. Những lĩnh vực mới như kinh tế số, chuyển đổi xanh, đổi mới sáng tạo, khoa học – công nghệ, trí tuệ nhân tạo… cần được luật hóa kịp thời với tư duy mở, thử nghiệm có kiểm soát, dám chấp nhận cái mới.
Quốc hội cần phát huy mạnh mẽ vai trò quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước, lựa chọn đúng trọng tâm, đúng thời điểm. Từ đó tạo không gian cho Chính phủ chủ động, sáng tạo trong điều hành. Cải cách thể chế phải gắn chặt với cải thiện môi trường đầu tư – kinh doanh.
Tôi kỳ vọng nhiệm kỳ mới sẽ có đột phá thực sự trong việc bảo vệ quyền tài sản, quyền tự do kinh doanh hợp pháp, khơi thông mọi nguồn lực trong xã hội, đặc biệt là khu vực kinh tế tư nhân. Khi doanh nghiệp và người dân cảm thấy an tâm, tin tưởng vào pháp luật thì sức sáng tạo và tinh thần dấn thân sẽ được giải phóng mạnh mẽ.
Trong bối cảnh hội nhập, Quốc hội khóa XVI cần tăng cường kết nối giữa lập pháp trong nước với chuẩn mực và cam kết quốc tế; lắng nghe nhiều hơn tiếng nói từ cộng đồng doanh nghiệp, chuyên gia, trí thức và kiều bào. Những quyết sách lớn được hình thành từ trí tuệ tập thể và khát vọng chung sẽ tạo nên đồng thuận xã hội cao yếu tố then chốt để cải cách thành công.
Trí thức kiều bào là nguồn lực vô giá
. Từ thực tiễn của người đứng đầu Hiệp hội Doanh nhân & Đầu tư Việt Nam – Hàn Quốc, theo ông, đâu là những điểm nghẽn thể chế cần được Quốc hội ưu tiên tháo gỡ?
+ Tôi luôn tâm niệm rằng việc phát triển bền vững của kinh tế Việt Nam gắn chặt với chất lượng thể chế chứ không chỉ số lượng vốn đầu tư. Những dòng vốn FDI thế hệ mới, có hàm lượng công nghệ cao, phát triển bền vững và kết nối sâu với chuỗi giá trị toàn cầu chỉ đến với Việt Nam mạnh hơn, sâu hơn, nhiều hơn và hiệu quả hơn khi thể chế đủ hấp dẫn, minh bạch và công bằng cho các nhà đầu tư trong và ngoài nước.
Hiện nay, vẫn còn những điểm nghẽn thể chế cần ưu tiên tháo gỡ. Chẳng hạn, nhiều quy định còn chồng chéo và chưa phản ánh được thực tiễn phát triển kinh tế số, công nghệ cao, kinh tế tuần hoàn. Điều này khiến doanh nghiệp, đặc biệt là các nhà đầu tư FDI thế hệ mới, gặp khó trong đánh giá rủi ro pháp lý và triển khai dự án nhanh, hiệu quả.
Không ít dự án bị kéo dài do quy trình phê duyệt, thẩm định, cấp phép vẫn còn phức tạp, thiếu tiêu chuẩn hóa, chưa ứng dụng triệt để công nghệ số, làm giảm sức cạnh tranh của môi trường đầu tư tại Việt Nam.
Trong khi đó, đội ngũ doanh nhân, chuyên gia, trí thức kiều bào, nhất là những người có kinh nghiệm và mạng lưới quốc tế là nguồn lực vô giá thì cơ chế thu hút, công nhận năng lực chuyên môn và bảo vệ quyền lợi của họ vẫn còn rời rạc, chưa hình thành một khung pháp lý tổng thể để huy động và phát huy hiệu quả chất xám này.
Cần luật hoặc chương riêng về trí thức kiều bào
. Ông mong chờ những đạo luật nào sẽ được sửa đổi hoặc ban hành mới để vừa thu hút hiệu quả dòng vốn FDI thế hệ mới, vừa phát huy tối đa chất xám từ đội ngũ chuyên gia, trí thức kiều bào?
+ Theo tôi, Luật Doanh nghiệp nên tiếp tục hoàn thiện để thúc đẩy mô hình công ty đổi mới sáng tạo, startup công nghệ; hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam và doanh nghiệp FDI dễ dàng liên kết thành chuỗi cung ứng toàn cầu. Đồng thời, tạo cơ chế linh hoạt dành cho chuyên gia, trí thức kiều bào tham gia quản lý, sáng lập doanh nghiệp.
Ngoài ra, cần có luật riêng cho chuyên gia và trí thức kiều bào hoặc một chương riêng trong Luật Người Việt Nam ở nước ngoài. Trong đó, hoạch định quyền lợi, cơ chế bảo vệ và hấp dẫn cho chuyên gia, nhà quản lý, trí thức kiều bào; thu nhập, chế độ thuế ưu đãi, điều kiện hành nghề và dịch chuyển nhân lực chất lượng cao. Luật cũng quy định cơ chế kết nối hiệu quả giữa chuyên gia kiều bào với các tổ chức nghiên cứu, doanh nghiệp trong nước.
Luật Kinh tế số và Luật Chuyển đổi số là nền tảng để pháp lý hóa các mô hình kinh tế mới; tạo chuẩn mực quản lý dữ liệu, nền tảng số quốc gia, cạnh tranh công bằng với công nghệ nước ngoài…
Tôi tin rằng Quốc hội khóa XVI sẽ không chỉ ban hành luật mà còn tạo ra được môi trường pháp lý linh hoạt, minh bạch, thân thiện với đổi mới. Đó sẽ là nơi nhà đầu tư, doanh nhân và chuyên gia kiều bào đều cảm thấy an tâm, tin tưởng và sẵn sàng hành động.
. Xin cảm ơn ông.
Hoàn thiện khung pháp lý để thúc đẩy kinh tế số, xanh
Để thúc đẩy kinh tế số, kinh tế xanh và đổi mới sáng tạo trong kỷ nguyên mới, Quốc hội cần ưu tiên hoàn thiện những khung khổ pháp lý mang tính nền tảng, giúp tạo ra môi trường phát triển minh bạch, ổn định và đủ linh hoạt để thích ứng với các mô hình kinh tế mới.
Về kinh tế số, Quốc hội ưu tiên xây dựng một hệ sinh thái pháp luật đồng bộ, lấy dữ liệu, công nghệ và con người làm trung tâm. Trong đó, trọng tâm là xây dựng Luật Kinh tế số hoặc Luật Chuyển đổi số với tư duy quản lý để phát triển, không kìm hãm đổi mới. Xây dựng khung pháp lý về dữ liệu số, dữ liệu xuyên biên giới, quyền sở hữu và khai thác dữ liệu, vừa bảo đảm an ninh quốc gia vừa tạo niềm tin cho các tập đoàn công nghệ toàn cầu. Cùng đó là cơ chế sandbox pháp lý cho các mô hình mới như AI, fintech, govtech, logistics thông minh, thương mại số xuyên biên giới.
Khi luật pháp theo kịp công nghệ, Việt Nam sẽ không chỉ là nơi tiêu thụ sản phẩm số mà từng bước trở thành trung tâm sáng tạo và cung ứng giải pháp số trong khu vực.
Về kinh tế xanh, để cam kết thành hành động thực chất, Quốc hội cần hoàn thiện pháp luật về tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn, thị trường carbon, năng lượng tái tạo và tài chính xanh. Đồng thời, lồng ghép tiêu chí môi trường – xã hội – quản trị (ESG) vào các luật kinh tế quan trọng, thay vì tách rời. Khi có khung pháp lý đủ mạnh, Việt Nam sẽ không chỉ đón dòng vốn xanh, mà còn trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng xanh toàn cầu.
Về đổi mới sáng tạo, cần bảo vệ mạnh mẽ quyền sở hữu trí tuệ, sáng chế, công nghệ và tài sản vô hình. Khuyến khích mô hình startup công nghệ, doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, liên kết giữa viện nghiên cứu – đại học – doanh nghiệp – nhà đầu tư. Có cơ chế đặc thù thu hút, sử dụng và đãi ngộ nhân tài, trong đó có đội ngũ chuyên gia, trí thức kiều bào và chuyên gia quốc tế.
TS TRẦN HẢI LINH
*****
Chấp nhận rủi ro để bứt phá
Bước vào nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI, bên cạnh hoàn thiện thể chế nội địa, Việt Nam cần học hỏi tư duy lập pháp tiên tiến trên thế giới để nâng cao năng lực cạnh tranh toàn cầu.
Quan sát các nền pháp chế hiện đại cho thấy xu hướng mới là tư duy lập pháp kiến tạo, tức luật pháp không chỉ kiểm soát đầu vào mà cần quản lý theo kết quả, chấp nhận rủi ro nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo.
Chẳng hạn, Luật về Trí tuệ nhân tạo vừa ban hành tại Việt Nam tham khảo mô hình châu Âu nhưng cũng tích hợp cơ chế hỗ trợ như quỹ phát triển AI quốc gia, “sandbox” thử nghiệm quy định, ưu đãi thuế. Qua đó, thúc đẩy các doanh nghiệp và startups trong lĩnh vực công nghệ mới. Tuy nhiên, Việt Nam cần chú ý cân nhắc kỹ lưỡng để khung quy định hỗ trợ nghiên cứu, ứng dụng, tránh cứng nhắc gây bóp nghẹt sáng tạo.
Quốc hội khóa mới cần tiếp tục đổi mới mạnh mẽ tư duy lập pháp, theo hướng kiến tạo và dẫn dắt phát triển, tập trung hoàn thiện, đồng bộ thể chế để phát triển nhanh, bền vững. Việc xây dựng các luật về kinh tế số, công nghệ cao, kinh tế xanh… phải được xây dựng với tầm nhìn dài hạn, tham vấn đa chiều và bám sát tiêu chuẩn quốc tế.
PGS-TS Trần Lê Hưng
Với việc áp dụng tư duy lập pháp hiện đại, dự báo tương lai, khuyến khích đổi mới sẽ giúp các quyết sách pháp lý vừa khả thi vừa góp phần nâng vị thế Việt Nam trên trường quốc tế. Là một trí thức người Việt đang làm việc ở Pháp, tôi kỳ vọng Quốc hội khóa XVI có nhiều đại biểu năng lực chuyên môn sâu, có hiểu biết quốc tế và tư duy đổi mới trong xây dựng luật pháp.
Trong đợt sửa đổi luật gần đây, Quốc hội đã thể hiện bước tiến trong tạo cơ hội phát triển cho kiều bào. Luật Quốc tịch sửa đổi hồi tháng 6-2025) đã cho phép nhập và giữ song tịch, bỏ đi các rào cản, mở ra cơ hội giúp kiều bào nhanh chóng trở về với cội nguồn.
Tôi cũng kỳ vọng đại biểu khóa mới sẽ tiếp tục tạo lập cơ chế tham vấn chính sách cởi mở, mời các trí thức kiều bào vào các diễn đàn nghiên cứu, hội đồng tư vấn hoặc thiết lập các phiên họp trực tuyến cho cộng đồng ngoài nước.
Đồng thời, nhà nước cần đảm bảo cơ chế linh hoạt để kiều bào có thể hợp tác ngắn hạn hoặc từ xa bởi không phải ai cũng có thể trở về ngay lập tức. Nếu chúng ta mở ra những cánh cửa hợp tác đa dạng, họ sẽ dễ dàng tìm được cách đóng góp dù ở bất cứ đâu.
Sự tham gia của lực lượng trí thức người Việt ở nước ngoài với kinh nghiệm quốc tế phong phú sẽ giúp Quốc hội tiếp cận nhanh hơn các chuẩn mực toàn cầu, từ đó hoàn thiện thể chế, nâng cao uy tín và vị thế nước nhà.
PGS-TS TRẦN LÊ HƯNG, ĐH Gustave Eiffel, Pháp
Nguồn: https://plo.vn/ky-vong-quoc-hoi-khoa-xvi-tao-dot-pha-tu-tu-duy-lap-phap-dan-dat-post899069.html
