Làm thế nào để xạ trị u phổi chính xác?

ThS.BS Phan Thị Hồng Đáng, khoa Xạ trị, Trung tâm Ung bướu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết khối u phổi liên tục di chuyển theo nhịp thở, do đó sai lệch dù nhỏ có thể khiến tia xạ ảnh hưởng đến tim, phổi lành hoặc thực quản. Hiện nay, nhờ kết hợp nhiều yếu tố, bác sĩ có thể điều chỉnh đưa tia xạ trúng đích với độ chính xác cao.

Chụp CT mô phỏng

Bước đầu tiên để xạ trị u phổi chính xác là chụp CT mô phỏng dựng hình ba chiều lồng ngực, khối u và các cơ quan lân cận. Bác sĩ có thể chỉ định người bệnh chụp bổ sung PET/CT hoặc MRI để làm rõ ranh giới u, đánh giá mức độ xâm lấn chính xác hơn.

Đặc điểm của khối u phổi là di chuyển theo nhịp thở. Bác sĩ sử dụng CT mô phỏng 4D để ghi lại đường đi của u trong toàn bộ chu kỳ hô hấp, nhờ đó xác định được vùng điều trị sát khối u nhất, tránh phải mở rộng biên độ, giảm liều vào mô lành.

Lập kế hoạch liều xạ trị

Dựa trên hình ảnh mô phỏng, bác sĩ xạ trị và kỹ sư vật lý y khoa tính toán hướng chiếu, cường độ, thời gian phát tia, biên độ an toàn theo chuyển động hô hấp. Kế hoạch này được cá thể hóa cho từng người bệnh nhằm đảm bảo liều tập trung cao nhất vào khối u, đồng thời bảo vệ tim, phần phổi lành, cơ quan lân cận.

Kiểm soát nhịp thở

Khối u phổi có thể di chuyển 1-2 cm khi bệnh nhân hít vào hoặc thở ra. Do đó, người bệnh có thể được áp dụng một trong hai kỹ thuật thở là hít sâu nín thở (hay nhịn thở chủ động) hoặc xạ trị theo pha thở.

Với kỹ thuật nhịn thở chủ động, người bệnh hít sâu rồi giữ hơi trong vài giây. Khi ngực căng ra, khoảng cách giữa khối u và các cơ quan quan trọng (tim, phổi lành) tăng lên, giúp tia xạ tập trung chính xác khối u, giảm liều cho mô lành. Còn với kỹ thuật pha thở, máy xạ sẽ chỉ chiếu tia vào đúng pha thở mà khối u nằm trong vùng đích (thường là lúc thở ra), giúp tia xạ nhắm trúng u ngay cả khi khối u liên tục chuyển động.

Công nghệ xạ trị hiện đại

Theo bác sĩ Đáng, các kỹ thuật xạ trị hiện đại như IMRT và VMAT cho phép máy điều chỉnh hình dạng và cường độ chùm tia theo đúng cấu trúc của khối u phổi. Tia xạ được thiết kế sát u, phân bố liều cao nhưng giảm tối đa liều vào mô lành.

Trước mỗi buổi xạ trị, hệ thống IGRT (xạ trị có hướng dẫn hình ảnh) chụp lại vị trí cơ thể của người bệnh ngay tại bàn xạ. Hình ảnh mới được so với hình ảnh mô phỏng, nếu chưa khớp, máy tự hiệu chỉnh sai lệch, thường sai lệch không được quá 1 mm.

Để xạ trị u phổi chính xác, an toàn, ngoài công nghệ, kỹ thuật, sự phối hợp giữa đội ngũ gồm bác sĩ xạ trị, kỹ sư vật lý y khoa, kỹ thuật viên có vai trò quan trọng. Bác sĩ xạ trị tính toán liều tối ưu và giới hạn an toàn của từng cơ quan. Kỹ sư vật lý y khoa kiểm tra chất lượng máy cũng như kế hoạch xạ trị. Kỹ thuật viên xạ trị cố định tư thế và theo dõi người bệnh mỗi lần thực hiện.

Nhật Minh