Loài hoa gắn với huyền thoại thủy chung của tình yêu đôi lứa đang nở trắng núi rừng Sơn La

Tháng Ba về, hoa ban nở trắng khắp núi rừng Sơn La, mang vẻ đẹp tinh khôi, gợi về câu chuyện tình huyền thoại của đồng bào Tây Bắc.

Sắc trắng hoa ban làm bừng sáng núi rừng

Khi những nhành đào, cành mận dần phai sắc cũng là lúc mùa hoa ban bắt đầu khoe vẻ đẹp tinh khôi trên khắp núi rừng Sơn La. Tháng Ba, cả không gian Tây Bắc như được phủ lên một màu trắng dịu dàng của loài hoa đặc trưng nơi đại ngàn.

Trên đỉnh núi cao, lưng chừng đồi hay những vách đá cheo leo, đâu đâu cũng bắt gặp sắc ban trắng muốt. Từng chùm hoa bung nở, cánh mỏng manh rung rinh trong gió xuân, tựa những cánh bướm bay giữa trời. Những nụ ban thon dài như bàn tay thiếu nữ miền sơn cước, khi nở xòe rộng, để lộ nhụy hoa phơn phớt tím hồng.

Hoa ban thường nở rộ vào tháng 2, tháng 3 dương lịch. Khi những cơn mưa xuân lất phất và ánh nắng ấm áp trở lại, cả rừng ban như bừng tỉnh sau mùa đông dài. Dù mọc trên những triền đồi khô cằn hay giữa bãi cỏ tranh cháy nắng, cây ban vẫn vươn mình xanh tốt, nở hoa rực rỡ.

Hoa ban nở trắng triền đồi, tạo nên bức tranh thiên nhiên thơ mộng giữa núi rừng Sơn La mỗi độ tháng Ba. Ảnh: Văn Ngọc

Cây ban cao từ 2–6 m, thân xám sần sùi, nhiều cành nhánh. Lá ban có hình móng, đồng bào Thái thường gọi đó là hình “hai trái tim ghép lại”. Hoa ban có mùi thơm nhẹ, năm cánh trắng muốt, gần nhụy phớt tím hồng. Khi gió núi thổi qua, từng cánh hoa rung rinh như đàn bướm lượn giữa đại ngàn.

Không chỉ mang vẻ đẹp thuần khiết, hoa ban còn gắn bó với đời sống của đồng bào nơi đây. Nhụy ban ngọt nên ong rừng rất ưa thích. Cánh hoa khi hái về được đồ chín, trộn với giấm và vừng thành món nộm lạ miệng. Quả ban giống quả bồ kết, hạt già đồ chín ăn bùi như hạt đậu.

Thiếu nữ Thái duyên dáng trong trang phục truyền thống bên sắc trắng hoa ban. Ảnh: Văn Ngọc

Biểu tượng văn hóa và tình yêu của người Thái

Không chỉ là loài hoa của núi rừng, hoa ban còn là biểu tượng văn hóa đặc trưng trong đời sống tinh thần của các dân tộc Tây Bắc, đặc biệt là đồng bào Thái.

Ông Lò Văn Lả, Nghệ nhân Nhân dân văn hóa Thái, phường Tô Hiệu, tỉnh Sơn La cho biết: Từ bao đời nay, hoa ban đã đi vào đời sống văn hóa, tâm linh của người dân Tây Bắc một cách rất tự nhiên. Với đồng bào Thái, hoa ban gắn với tuổi trẻ, với những mùa xuân rộn ràng, nơi trai gái gặp gỡ, hái hoa và hát giao duyên.

Trong ký ức của những người đi xa, cùng với nỗi nhớ bản mường, nhớ gia đình và người thân còn có nỗi nhớ da diết mùa hoa ban nở mỗi độ xuân về.

Những chùm hoa ban trắng tinh khôi rung rinh trong gió xuân, đặc trưng của núi rừng Tây Bắc. Ảnh: Văn Ngọc

Hoa ban cũng xuất hiện nhiều trong kho tàng văn học dân gian của các dân tộc Tây Bắc. Loài hoa này tượng trưng cho vẻ đẹp thuần khiết của người phụ nữ, cho tình yêu thủy chung và cuộc sống ấm no, hạnh phúc.

Theo truyền thuyết, xưa kia có nàng Ban xinh đẹp đem lòng yêu chàng Khum, một chàng trai nghèo nhưng giỏi săn bắn. Bị ép gả cho con trai tạo mường, nàng bỏ nhà đi tìm người yêu. Khi đến nhà Khum mà chàng đi vắng, nàng buộc chiếc khăn piêu vào cầu thang rồi tiếp tục vượt núi tìm chàng.

Kiệt sức giữa rừng sâu, nàng gục ngã. Nơi nàng nằm xuống, mùa xuân năm sau mọc lên loài hoa trắng tinh khôi, người dân gọi đó là hoa ban, biểu tượng của tình yêu chung thủy.

Mùa hoa ban không chỉ làm đẹp núi rừng mà còn gắn liền với đời sống văn hóa của đồng bào Thái. Ảnh: Văn Ngọc

Ngày nay, mỗi độ tháng Ba, khi hoa ban nở trắng núi rừng, Sơn La lại trở nên rộn ràng với các lễ hội truyền thống như Xên bản, Xên mường, Kin pang then và đặc biệt là Lễ hội Hoa ban. Hoa ban được dâng lễ cầu mùa, trang trí nhà cửa, thậm chí chế biến thành món ăn đặc trưng.

Chị Hoàng Hải Yến, du khách đến từ Hà Nội chia sẻ: “Ấn tượng nhất là những triền đồi hoa ban ở Quảng trường Tây Bắc và các con đường lên Tây Bắc. Chúng tôi đã thuê nhiếp ảnh để lưu lại khoảnh khắc đẹp của mùa hoa ban”.

Tháng Ba mùa hoa ban nở, cả đất trời Sơn La như bừng sáng. Trai gái trong bản lại rủ nhau đi hội, múa xòe, hát giao duyên. Vùng cao Tây Bắc khi ấy không chỉ rực rỡ sắc hoa mà còn sống động như một miền ký ức của núi rừng.

Những hình ảnh mùa hoa ban nở ở Sơn La

Tháng 3, bản Nặm Cứm “đẹp như cổ tích” khi hàng nghìn gốc ban cổ thụ bung hoa, phủ trắng núi đồi.

Theo Văn Ngọc ([Tên nguồn])