Trong nhiều tuần qua, sự chú ý của giới đầu tư và doanh nghiệp logistics tập trung vào eo biển Hormuz. Tuy nhiên, một điểm rủi ro khác đang xuất hiện tại khu vực phía nam Biển Đỏ, có thể ảnh hưởng đến thương mại toàn cầu.
Đó là eo biển Bab el-Mandeb, tuyến đường nối biển Đỏ với vịnh Aden và Ấn Độ Dương, còn được gọi là “Cổng Nước Mắt”.
Eo biển Bab el-Mandeb, trong tiếng Ả Rập có nghĩa là “Cổng Nước Mắt”, nối biển Đỏ với Ấn Độ Dương (Ảnh: NDTV).
Kịch bản “gián đoạn kép” bóp nghẹt chuỗi cung ứng
Theo ABC News, căng thẳng tại Trung Đông đang gây áp lực lên tuyến hàng hải này. Bab el-Mandeb có chiều rộng khoảng 30km nhưng giữ vai trò kết nối quan trọng đối với hoạt động vận tải giữa châu Á và châu Âu, thông qua kênh đào Suez.
Dữ liệu từ các tổ chức theo dõi hàng hải chỉ ra rằng khoảng 10-12% sản lượng dầu và khí đốt toàn cầu đi qua khu vực này. Đồng thời, tuyến đường đảm nhận khoảng 12% thương mại toàn cầu và 40% lưu lượng container đường biển.
Trong bối cảnh căng thẳng gia tăng, lực lượng Houthi tại Yemen đã tham gia vào khu vực, làm gia tăng rủi ro đối với hoạt động vận tải. Các chuyên gia cảnh báo khả năng xảy ra gián đoạn đồng thời tại Hormuz và Bab el-Mandeb, gây ảnh hưởng đến thị trường năng lượng và thương mại.
Ông Nayeem Noor, Phó Chủ tịch phát triển kinh doanh tại GMS, cho biết khi Hormuz chịu áp lực, Bab el-Mandeb trở thành điểm tập trung tiếp theo của thị trường. Nếu Hormuz tác động đến nguồn cung năng lượng, Bab el-Mandeb có thể ảnh hưởng trực tiếp đến dòng chảy hàng hóa.
Rủi ro tại khu vực này không chỉ liên quan đến tàu chở dầu mà còn ảnh hưởng đến tàu container và hàng rời, kéo theo chi phí bảo hiểm và vận tải tăng. Điều này tạo thêm áp lực chi phí đối với hoạt động logistics trên tuyến Á – Âu.
Áp lực chi phí và rủi ro giá dầu
Những diễn biến tại eo biển Bab el-Mandeb cho thấy mức độ phụ thuộc của chuỗi cung ứng toàn cầu. Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ, lượng dầu vận chuyển qua khu vực này đã giảm hơn một nửa trong giai đoạn 2023-2025, trong khi lưu lượng tàu trung bình mỗi ngày giảm từ 75 xuống còn 33 chiếc.
Dữ liệu từ cơ quan quản lý kênh đào Suez cũng cho thấy xu hướng tương tự, với số tàu qua kênh giảm từ khoảng 26.000 lượt năm 2023 xuống còn 12.700 lượt vào năm 2025. Việc lưu lượng suy giảm buộc các hãng tàu điều chỉnh lộ trình vận chuyển.
Trong bối cảnh rủi ro gia tăng, nhiều tàu lựa chọn chuyển hướng qua mũi Hảo Vọng ở phía nam châu Phi. Tuyến đường này kéo dài thời gian vận chuyển, làm tăng chi phí nhiên liệu và giảm hiệu quả khai thác tàu.
Ông Rico Luman, chuyên gia kinh tế vận tải tại ING, cho biết một phần dòng chảy dầu mỏ đã bắt đầu dịch chuyển sang các tuyến thay thế. Dù mức tăng hiện chỉ khoảng 3-4 tàu mỗi ngày, xu hướng này cho thấy chi phí logistics có khả năng gia tăng và sẽ được phản ánh vào giá hàng hóa.
Các tổ chức phân tích cảnh báo, nếu tuyến vận tải này bị gián đoạn nghiêm trọng, nguồn cung năng lượng toàn cầu có thể chịu tác động lớn, đẩy giá dầu tăng mạnh. Khi đó, áp lực lạm phát sẽ gia tăng và ảnh hưởng đến tiến trình phục hồi kinh tế tại nhiều quốc gia.
Áp lực gia tăng đối với các nền kinh tế châu Á
Theo nhà nghiên cứu Ali Mamouri tại Đại học Deakin, khả năng Eo biển Bab el-Mandeb trở thành điểm gián đoạn năng lượng là có cơ sở. Các bên liên quan đang sử dụng áp lực lên chuỗi cung ứng như một công cụ trong quá trình đàm phán.
Hãng tin Tasnim dẫn lời một quan chức cho biết năng lực gây gián đoạn tại các eo biển chiến lược là hiện hữu, trong đó có kịch bản ảnh hưởng đến vận tải tại Biển Đỏ.
Đối với các nền kinh tế châu Á, đặc biệt là các trung tâm sản xuất, tác động từ khu vực này là đáng kể. Với Ấn Độ, Bab el-Mandeb giữ vai trò quan trọng về thương mại và chiến lược. Nếu tuyến đường bị gián đoạn, hàng hóa phải chuyển hướng, làm tăng chi phí logistics.
Tuyến Biển Đỏ qua Bab el-Mandeb đang trở nên quan trọng hơn chính vì sự gián đoạn tại Hormuz (Ảnh: File).
Đại diện GMS cho biết, dầu thô và khí đốt vận chuyển qua kênh đào Suez có thể chậm khoảng một tháng nếu đi vòng qua châu Phi, kéo theo chi phí năng lượng đầu vào tăng và gây áp lực lên hoạt động sản xuất.
Thời gian vận chuyển kéo dài cũng làm chậm vòng quay vốn, ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu từ châu Á, đặc biệt với các doanh nghiệp vừa và nhỏ.
Theo Giáo sư Jason Miller tại Đại học bang Michigan, nếu các tàu chở dầu cỡ lớn bị gián đoạn, nguồn cung có thể thiếu hụt khoảng 5 triệu thùng/ngày, trong khi chênh lệch cung – cầu có thể lên tới 16 triệu thùng/ngày.
Trong trường hợp đó, tiêu thụ năng lượng toàn cầu có thể bị điều chỉnh mạnh, tương tự giai đoạn gián đoạn do đại dịch. Dù kịch bản này chưa xảy ra, các diễn biến hiện tại đang khiến nhà đầu tư chuyển sang trạng thái thận trọng. Như cảnh báo của ông Miller, nếu tình hình kéo dài thêm 1-2 tháng và hoạt động tại biển Đỏ bị gián đoạn, rủi ro đối với chuỗi cung ứng sẽ gia tăng đáng kể.
Nguồn: https://dantri.com.vn/kinh-doanh/sau-hormuz-cong-nuoc-mat-bab-el-mandeb-dang-tro-thanh-diem-nghen-moi-20260329144129010.htm
