Nửa thế kỷ dồn nén: Cơn địa chấn vàng và bạc lập đỉnh lịch sử 2026

Cuối tháng 1, vàng lập đỉnh lịch sử sát 5.600 USD/ounce. Chỉ ít ngày sau, giá rơi sâu về 4.400 USD khi dòng tiền quay lại nắm giữ USD và trái phiếu do kỳ vọng chính sách tiền tệ có thể thắt chặt hơn. Hiện tại (thời điểm viết bài), vàng giao dịch quanh 4.960 USD/ounce – mức giá mà cách đây vài năm còn bị xem là viễn tưởng.

Bạc thậm chí còn kịch tính hơn. Từ đỉnh 126,5 USD/ounce, kim loại này lao dốc có lúc về 68 USD, rồi hồi lên quanh 77-80 USD. Biên độ dao động vài chục USD chỉ trong một phiên khiến không ít nhà đầu tư “cháy tài khoản”.

Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng sẽ là sai lầm nếu xem đây chỉ là phản ứng ngắn hạn trước tin tức chính sách. Đằng sau là một xu hướng dài hạn.

Giá vàng và bạc đã có “chuyên tàu lượn” siêu tốc ngay đầu năm 2026 (Ảnh: Garfield Refining).

Khảo sát mới nhất của Reuters công bố ngày 4/2 cho thấy, các chuyên gia đã nâng dự báo giá vàng trung bình năm 2026 lên 4.746,5 USD/ounce, cao hơn nhiều so với mức 4.275 USD đưa ra hồi tháng 10/2025 và bỏ xa mốc 2.700 USD từng được kỳ vọng đầu năm ngoái.

Ông David Russell, CEO GoldCore, nhận định trên Reuters rằng hệ thống tài chính toàn cầu đang ở giai đoạn “kiểm tra sức bền” hiếm thấy trong một thế hệ. Khi mức độ bất ổn gia tăng, vàng trở lại vai trò tài sản phòng thủ cốt lõi.

Nói cách khác, đà tăng của kim loại quý không chỉ đến từ lòng tham mà còn từ nỗi sợ: sợ lạm phát kéo dài, sợ nợ công cao, sợ sức mua tiền pháp định bị bào mòn.

Nửa thế kỷ tích tụ: Vì sao vàng leo tới 5.000 USD?

Để hiểu vì sao vàng có thể đứng gần 5.000 USD hôm nay, cần nhìn lại bước ngoặt năm 1971 khi hệ thống Bretton Woods chấm dứt và tiền tệ bước vào kỷ nguyên thả nổi. Từ mức cố định 35 USD/ounce, vàng tăng vọt lên 650 USD vào năm 1980 trong bối cảnh lạm phát bùng nổ.

Chỉ khi lãi suất được đẩy lên mức rất cao đầu thập niên 1980, niềm tin vào đồng tiền mới được khôi phục và vàng hạ nhiệt.

Một bài học khác nằm ở giai đoạn 1999-2002, khi vàng bị coi là “tài sản lỗi thời”. Chính phủ Anh đã bán 395 tấn vàng với giá trung bình 275 USD/ounce – quyết định sau này thường được nhắc đến như một thương vụ kém hiệu quả khi vàng bước vào chu kỳ tăng kéo dài suốt hai thập kỷ tiếp theo.

Điều đáng chú ý: bức tranh hiện nay hoàn toàn ngược lại. Các ngân hàng trung ương không bán vàng mà đang mua ròng quy mô lớn.

Theo dữ liệu tổng hợp từ Bloomberg và Hội đồng Vàng Thế giới, các ngân hàng trung ương đã mua ròng hơn 1.000 tấn vàng mỗi năm trong giai đoạn 2022-2023, đây là mức cao nhất nhiều thập kỷ. Trung Quốc liên tục tăng dự trữ suốt hơn một năm. Ba Lan công bố mua thêm 150 tấn sau khi đã là một trong những nước mua mạnh nhất năm trước.

Sự chuyển dịch này mang tính chiến lược dài hạn: đa dạng hóa dự trữ, giảm phụ thuộc vào một loại tài sản duy nhất và tăng khả năng phòng thủ trước rủi ro hệ thống. Khi “tay to” là các ngân hàng trung ương, thị trường vàng có thêm lớp đệm vững chắc.

Các ngân hàng trung ương đã chuyển từ vị thế người bán sang những “gã khổng lồ” gom hàng. Từ năm 2010, họ bắt đầu mua ròng, riêng năm 2022 và 2023, lượng mua vào đều vượt 1.000 tấn mỗi năm (Ảnh: INN).

Mốc 6.000 USD: Viễn cảnh xa hay gần?

Câu hỏi mà các nhà đầu tư quan tâm nhất lúc này là 5.000 USD đã là đỉnh, hay chỉ là trạm dừng?

Ông David Wilson, Giám đốc chiến lược hàng hóa tại BNP Paribas, cho rằng kịch bản vàng chạm 6.000 USD vào cuối năm không phải không có cơ sở nếu lãi suất thực vẫn thấp và rủi ro vĩ mô kéo dài. Deutsche Bank và Goldman Sachs cũng nhấn mạnh lực mua từ khu vực chính thức sẽ tiếp tục đóng vai trò bệ đỡ.

Ngoài ra, dòng vốn vào các quỹ ETF vàng dù có nhịp chốt lời ngắn hạn nhưng nhìn chung vẫn duy trì tích cực. Khi nhà đầu tư tổ chức tăng tỷ trọng phòng thủ, vàng thường là lựa chọn đầu tiên.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng vàng tăng mạnh thường đi kèm biến động lớn. Những cú điều chỉnh vài trăm USD/ounce có thể xảy ra bất cứ lúc nào khi thị trường thay đổi kỳ vọng lãi suất.

Nếu vàng là thước đo niềm tin tiền tệ, bạc lại là câu chuyện phức tạp hơn vì vừa mang tính tiền tệ, vừa là kim loại công nghiệp.

Khảo sát Reuters cho thấy giá bạc trung bình năm 2026 có thể đạt 79,5 USD/ounce – tăng mạnh so với dự báo 50 USD trước đó. Nhưng biến động của bạc thường khuếch đại vàng theo cả hai chiều: tăng nhanh hơn và giảm cũng sâu hơn.

Ông Carsten Menke, chuyên gia tại Julius Baer, cảnh báo nhu cầu công nghiệp, đặc biệt từ ngành năng lượng mặt trời, có thể chậm lại khi giá bạc quá cao. Các nhà sản xuất đang tìm vật liệu thay thế nhằm cắt giảm chi phí. Nhu cầu trang sức tại một số thị trường lớn cũng suy yếu.

Khi bạc vọt lên 120 USD, yếu tố đầu cơ đóng vai trò rất lớn. Nếu nền tảng cung – cầu thực không theo kịp, các cú điều chỉnh mạnh là điều khó tránh.

Với nhà đầu tư cá nhân, bạc có thể đem lại lợi nhuận vượt trội nhưng cũng có thể “thổi bay” thành quả chỉ sau vài phiên.

Nhà đầu tư Việt nên nhìn thế nào?

Ở Việt Nam, giá vàng trong nước thường chịu thêm yếu tố cung – cầu nội địa và chênh lệch với thế giới. Khi giá quốc tế biến động mạnh, biên độ trong nước có thể còn lớn hơn.

Theo chuyên gia, điều quan trọng lúc này không phải là cố đoán đỉnh – đáy từng ngày. Lịch sử cho thấy vàng thưởng cho tầm nhìn dài hạn và kỷ luật phân bổ tài sản. Ngược lại, lướt sóng trong giai đoạn biến động cao đòi hỏi kinh nghiệm và quản trị rủi ro chặt chẽ.

Một nguyên tắc cơ bản đó là vàng phù hợp vai trò phòng thủ, bảo toàn sức mua, trong khi đó bạc phù hợp nhà đầu tư chấp nhận rủi ro cao và biến động lớn. Do vậy, không nên “all-in” vào một tài sản chỉ vì hiệu ứng FOMO.

Giá vàng 4.960 USD hay viễn cảnh 6.000 USD thực chất là thước đo niềm tin vào môi trường kinh tế toàn cầu. Khi lãi suất thực chưa đủ cao để tái lập niềm tin tuyệt đối vào tiền tệ, nhu cầu trú ẩn khó giảm mạnh.

Vàng được dự báo sẽ tiếp tục lập thành tích kỷ lục trong năm 2026, theo một cuộc khảo sát của Reuters, khi các nhà phân tích đồng loạt nâng dự báo giá (Ảnh: MarketWatch).

Năm 2026 có thể sẽ được nhắc lại như một cột mốc của thị trường kim loại quý. Nhưng gọi đây là “cơn điên” có lẽ chưa đủ. Đó là kết quả của quá trình tích tụ dài 50 năm kể từ khi tiền tệ rời bỏ bản vị vàng.

Vàng không dự báo ngày tận thế của hệ thống tài chính. Nó chỉ phản chiếu mức độ lo ngại của thị trường ở từng thời điểm. Khi nỗi lo tăng cao, giá vàng sáng rực. Khi niềm tin trở lại, kim loại này sẽ lặng lẽ điều chỉnh.

Trong bối cảnh hiện nay, thay vì chạy theo từng nhịp sóng, nhà đầu tư cần bình tĩnh đánh giá mục tiêu tài chính, khẩu vị rủi ro và chiến lược dài hạn của mình.

Bởi cuối cùng, điều quyết định không phải vàng ở 5.000 hay 6.000 USD mà là cách mỗi người quản trị được cảm xúc của chính mình giữa những cơn sóng lớn.